Nga Vladimir Muçaj
TIRANË ,20 shtator 2026 /Albania Express News/-Në Shqipëri kanë ndodhur ndër vite vrasje që kanë tronditur opinionin publik dhe kanë prekur drejtpërdrejt politikën, biznesin, institucionet dhe botën e krimit. Vrasje ndodhin në çdo vend të botës dhe asnjë shoqëri nuk ka mundur ta zhdukë plotësisht kriminalitetin. Por ndryshimi thelbësor qëndron tek mënyra se si shteti reagon përballë krimit.
Në një shtet ku institucionet funksionojnë, pas një vrasjeje vihet në lëvizje një zinxhir i tërë institucionesh: policia, hetuesit, prokuroria dhe gjykata. Objektivi është i qartë: të identifikohen autorët, të përcaktohet motivi, të provohen përgjegjësitë dhe të vendoset drejtësia.
Në Shqipërinë e më shumë se tri dekadave të pluralizmit, megjithatë, mbeten ende shumë dosje që kanë prodhuar më tepër pyetje sesa përgjigje.
Mjafton të kujtojmë vrasjen e deputetit Fatmir Xhindi, një ngjarje që tronditi opinionin publik dhe për të cilën ende mbeten pyetje të rëndësishme në debatin publik.
Kujtojmë Artan Santon, bankierin e njohur, i cili u ekzekutua në mes të Tiranës, në një nga zonat më të frekuentuara të kryeqytetit. Një krim i kryer në një hapësirë publike, që ngriti menjëherë pikëpyetje të mëdha mbi autorët, motivin dhe mënyrën e organizimit të atentatit.
Kujtojmë Remzi Hoxhën, një prej dosjeve më të rënda dhe më të debatueshme të tranzicionit shqiptar, e cila prej dekadash vazhdon të shoqërohet me pyetje të forta mbi fatin e tij dhe përgjegjësitë për zhdukjen.
Kujtojmë Kosta Trebickën, vdekja e të cilit u cilësua aksidentale nga institucionet, por që për vite me radhë ka qenë objekt debatesh, dyshimesh dhe diskutimesh publike.
Dhe është edhe rasti i Ervis Martinajt, një prej mistereve më të mëdha të viteve të fundit në botën kriminale shqiptare, ku shumë pyetje vazhdojnë të kërkojnë përgjigje.
Në këtë listë duhet bërë një dallim i rëndësishëm edhe për Azem Hajdarin. Për vrasjen e tij ka pasur persona të dënuar nga drejtësia, ndaj rasti nuk mund të konsiderohet thjesht si një vrasje pa autor. Megjithatë, rrethanat e ngjarjes dhe pyetjet e tjera që e kanë shoqëruar prej vitesh kanë mbetur pjesë e debatit publik.
Këto janë vetëm disa prej rasteve më të njohura. Lista mund të zgjatet ndjeshëm.
Kur mungon përgjigjja, lind mosbesimi
Problemi nuk mund të shpjegohet gjithmonë vetëm me mungesën e provave, vështirësinë e hetimeve apo kalimin e kohës. Sigurisht, çdo dosje kriminale ka specifikat e veta dhe drejtësia duhet të mbështetet mbi prova, jo mbi aludime.
Por historia e tranzicionit shqiptar ka treguar edhe raste ku kufiri ndërmjet politikës, interesave ekonomike dhe botës kriminale është perceptuar si i mjegullt. Pikërisht këtu lind një prej shqetësimeve më të mëdha të shoqërisë: a arrin drejtësia të shkojë deri në fund, edhe kur përballë saj janë interesa të fuqishme?
Kjo pyetje nuk mund të marrë përgjigje përmes spekulimeve. Ajo mund të marrë përgjigje vetëm përmes hetimeve profesionale, provave dhe vendimeve gjyqësore.
Sepse në një krim të organizuar, personi që kryen ekzekutimin mund të jetë vetëm hallka e fundit e një zinxhiri. Hetimi duhet të synojë, kur provat e lejojnë, të zbulojë edhe organizatorët, financuesit dhe përgjegjësit e tjerë.
Nëse drejtësia ndalet vetëm tek ekzekutori dhe nuk arrin të zbulojë të gjithë mekanizmin e krimit, atëherë publiku mbetet me ndjesinë se historia nuk është treguar e plotë.
Drejtësia nuk duhet të ketë afat skadence
Vrasjet e pazbardhura nuk janë thjesht histori të së kaluarës. Ato janë një problem i së tashmes, sepse ndikojnë drejtpërdrejt në besimin e qytetarëve tek institucionet.
Kur kalojnë vite e dekada dhe familjet e viktimave vazhdojnë të presin përgjigje, kur një ngjarje rikthehet në vëmendje vetëm në përvjetorë dhe kur versionet publike mbeten pa një përfundim të qartë gjyqësor, krijohet bindja se koha mund të jetë aleati më i madh i krimit.
Por koha nuk duhet ta varrosë drejtësinë.
Shqipëria ka ndryshuar shumë gjatë këtyre dekadave. Kanë ndryshuar qeveritë, partitë, ligjet, strukturat e policisë dhe sistemi i drejtësisë. Por një parim nuk duhet të ndryshojë: detyrimi i shtetit për të kërkuar të vërtetën, pavarësisht se kujt mund t’i prekë interesat ajo.
Drejtësia nuk mund të jetë e fortë vetëm përballë krimit të zakonshëm dhe e pafuqishme përballë atij që ka para, pushtet apo lidhje.
Familjet e viktimave nuk kërkojnë favore politike. Nuk kërkojnë deklarata dhe as premtime. Kërkojnë përgjigjen më themelore që mund t’i japë një shtet një familjeje që ka humbur njeriun e saj:
Kush e vrau?
Pse e vrau?
Dhe kush tjetër ishte përgjegjës?
Këto janë pyetje që nuk duhet të humbasin me kalimin e viteve.
Sepse një kriminel që arrin të fshihet për një kohë të gjatë është një sfidë serioze për institucionet. Por një shoqëri që humbet shpresën se e vërteta do të dalë ndonjëherë në dritë është një problem edhe më i madh.
Në fund të fundit, mund të harrohet një emër, një dosje apo edhe një përvjetor.
Por drejtësia e munguar nuk harrohet.
Ajo mbetet në kujtesën e familjeve të viktimave, në ndërgjegjen e shoqërisë dhe në besimin e qytetarëve tek shteti.
Dhe mbi të gjitha, mbetet një pyetje që nuk duhet të pushojë së kërkuari përgjigje:
A është ligji vërtet më i fortë se krimi?