Nga Vladimir Muçaj
TIRANË ,13 shtator 2026 /Albania Express News/-Tik-taku ka nisur numërimin mbrapsht për një prej vendimeve më të shumëpritura në opinionin mbarëshqiptar dhe jo vetëm.
Në Kosovë, Shqipëri dhe kudo ku jetojnë shqiptarë, orët që na ndajnë nga verdikti i Hagës po shoqërohen me ankth, pritshmëri dhe një pyetje që rëndon mbi ndërgjegjen kolektive:
A do të dënohen ata që drejtuan Luftën Çlirimtare të Kosovës kundër regjimit të Slobodan Millosheviçit?
Nuk bëhet fjalë vetëm për fatin personal të disa ish-drejtuesve të UÇK-së. Përtej emrave dhe individëve, ky proces prek edhe mënyrën se si historia dhe drejtësia ndërkombëtare do ta trajtojnë luftën e Kosovës dhe përgjegjësitë individuale që lidhen me të.
Ironia qëndron edhe në faktin se kjo gjykatë u krijua përmes institucioneve të Kosovës dhe me mbështetje politike nga vetë disa prej figurave që sot ndodhen në bankën e të akuzuarve. Ata pranuan të përballeshin me drejtësinë, me bindjen se një proces ndërkombëtar do të mund të ndante faktet nga propaganda, përgjegjësinë individuale nga faji kolektiv dhe provat nga narrativat politike.
Sot, pikërisht kjo drejtësi ndodhet përballë një prove të rëndësishme të besueshmërisë së saj.
Nëse verdikti do të jetë në përputhje me kërkesat e prokurorisë për dënime të rënda, atëherë debati nuk do të mbetet vetëm juridik. Ai do të shtrihet edhe në planin politik, moral dhe historik.
Pyetja themelore do të jetë nëse vendimi është mbështetur në prova të mjaftueshme dhe në përgjegjësi individuale, apo nëse ai do të perceptohet si rezultat i konjukturave, standardeve të dyfishta apo interpretimeve të historisë.
Askush nuk kërkon drejtësi të njëanshme për shqiptarët. Por shqiptarët kanë të drejtë të kërkojnë të njëjtin standard drejtësie për të gjithë.
Historia e Kosovës nuk filloi në sallën e gjyqit në Hagë. Ajo është shkruar përpara se proceset gjyqësore të nisnin, përmes viteve të represionit, dëbimeve, dhunës dhe krimeve të dokumentuara gjatë konfliktit të Kosovës.
UÇK-ja nuk lindi në një vakum historik. Ajo ishte pjesë e një realiteti të dhunshëm dhe e një konflikti që përfshiu popullsinë shqiptare të Kosovës dhe forcat serbe e jugosllave.
Por pikërisht për këtë arsye, drejtësia duhet të jetë e aftë të bëjë dallimin ndërmjet kontekstit historik të një lufte dhe përgjegjësisë konkrete të çdo individi të akuzuar.
Tani “topi” është në duart e trupit gjykues.
Gjykatësit kanë përpara tyre jo vetëm dosjet dhe provat e një procesi kompleks, por edhe vëmendjen e një publiku të gjerë që kërkon një vendim të bazuar në ligj dhe prova.
Një drejtësi e besueshme nuk duhet të udhëhiqet nga politika, presioni publik apo narrativat e ndërtuara ndër vite. Ajo duhet të mbështetet te provat, ligji dhe përgjegjësia individuale.
Nëse provat nuk justifikojnë dënimin, atëherë të akuzuarit duhet të shpallen të pafajshëm dhe të lirohen.
Ky është një parim themelor i drejtësisë: askush nuk duhet të dënohet për atë që përfaqëson, për historinë e një organizate apo për veprimet e të tjerëve, por vetëm nëse përgjegjësia e tij individuale provohet sipas standardeve të procesit gjyqësor.
Europa pretendon se ndërton drejtësinë mbi standarde demokratike, institucione të pavarura dhe barazi përpara ligjit. Proceset e Hagës janë një nga momentet ku këto parime vihen në provë.
Nëse një gjykatë ndërkombëtare dënon persona pa një bazë të mjaftueshme provash dhe pa përgjegjësi individuale të provuar, atëherë vendimi do të ngrejë pikëpyetje të forta mbi besimin te drejtësia ndërkombëtare.
Por nëse provat dhe ligji çojnë në një përfundim tjetër, ai duhet të pranohet po me të njëjtin parim: drejtësia nuk mund të jetë as shqiptare, as serbe, as politike. Ajo duhet të jetë drejtësi.
Sepse historia mund të vonojë në dhënien e verdiktit.
Por historia nuk harron.
Dhe drejtësia, për të qenë e tillë, duhet të jetë e njëjtë për të gjithë.