Nga Abdulla Diku
MAT ,03 shtator 2026 / Albania Express News /- Reforma territoriale e vitit 2015 u prezantua si një mënyrë për krijimin e bashkive më të mëdha, më të fuqishme dhe me kapacitete më të mira për ofrimin e shërbimeve publike. Por, më shumë se një dekadë pas reformës, të dhënat e popullsisë tregojnë një realitet shqetësues për Matin: territori administrativ u zgjerua, ndërsa numri i banorëve ra ndjeshëm.
Sipas të dhënave të Censusit të vitit 2023, territori që sot përbën Bashkinë Mat kishte rreth 27 600 banorë në vitin 2011, ndërsa në vitin 2023 u regjistruan 17 405 banorë.
Kjo do të thotë një humbje prej 10 195 banorësh në 12 vjet, ose rreth 36,9% e popullsisë.
Periferia, goditja më e madhe
Rënia e popullsisë është edhe më e theksuar në njësitë administrative jashtë qytetit të Burrelit.
Në vitin 2011, këto zona kishin gjithsej 16 738 banorë, ndërsa në Censusin e vitit 2023 numri ra në 9 477 banorë. Bëhet fjalë për një tkurrje prej rreth 43,4%.
Disa prej njësive administrative kanë pësuar humbje edhe më të mëdha:
- Macukulli: -58,1%
- Derjani: -53,4%
- Rukaj: -51,8%
- Ulëza: -46,2%
- Bazi: -43%
- Lisi: -38,3%
- Komsia: -34,4%
Ndërkohë, Burreli ka shënuar një rënie më të ulët, rreth 27%.
Të dhënat tregojnë se rreth 71% e humbjes së përgjithshme të popullsisë së Bashkisë Mat ka ndodhur në njësitë administrative jashtë qytetit të Burrelit.
Pra, tkurrja demografike nuk është shpërndarë në mënyrë të njëtrajtshme. Periferia është zbrazur dukshëm më shpejt se qendra.
A e ndali reforma shpopullimin?
Këto shifra ngrenë një pyetje të rëndësishme: A ka arritur modeli i bashkive të mëdha të përmbushë objektivin për të frenuar shpopullimin dhe për të sjellë zhvillimin dhe shërbimet më pranë komuniteteve periferike?
Rasti i Matit kërkon një analizë serioze. Nëse pas reformës territoriale njësitë e largëta administrative kanë humbur një pjesë kaq të madhe të banorëve, atëherë është e arsyeshme të diskutohet nëse modeli aktual ka prodhuar rezultatet e pritshme në drejtim të zhvillimit të barabartë territorial.
Debati bëhet edhe më i rëndësishëm përballë ideve për një zgjerim të mëtejshëm të Bashkisë Mat, përmes përfshirjes së Klosit.
Nëse një territor i madh administrativ nuk ka arritur të ndalojë zbrazjen e zonave si Macukulli, Derjani, Rukaj, Ulëza apo Bazi, lind pyetja se çfarë garancish ekzistojnë që një model edhe më i centralizuar do të funksionojë më mirë për Klosin, Xibrin, Gurrën dhe Suçin.
Territor më i madh apo shërbime më pranë qytetarit?
Zgjerimi i një bashkie nuk është domosdoshmërisht tregues i zhvillimit të saj. Një territor më i madh administrativ mund të shoqërohet me sfida më të mëdha për transportin, shërbimet publike, përfaqësimin dhe aksesin e qytetarëve në administratë.
Nëse vendimmarrja përqendrohet gjithnjë e më shumë në qendrën e bashkisë, ekziston rreziku që zonat periferike të ndihen edhe më të distancuara nga institucionet dhe proceset e zhvillimit.
Për këtë arsye, çdo ndryshim i hartës territoriale duhet të shoqërohet me një analizë të qartë të ndikimit mbi popullsinë, shërbimet, investimet, infrastrukturën dhe mundësitë ekonomike.
Shifrat e viteve të fundit, një tjetër sinjal alarmi
Situata bëhet edhe më shqetësuese nëse në analizë përfshihen edhe të dhënat demografike të viteve 2024–2025. Tendenca e largimit të popullsisë nga zonat rurale dhe periferike kërkon një vlerësim të plotë dhe të përditësuar përpara çdo vendimi të ri territorial.
Problemi nuk është vetëm sa banorë ka një bashki, por ku jetojnë ata, pse largohen dhe çfarë mund të bëhet për t’i mbajtur në vendlindje.
Mati ka nevojë për politika që krijojnë vende pune, përmirësojnë infrastrukturën, garantojnë shërbime publike cilësore dhe krijojnë mundësi reale për të rinjtë dhe familjet.
Në të kundërt, ekziston rreziku që zona të tëra të vazhdojnë të humbasin banorët dhe të përballen me një dobësim të mëtejshëm demografik.
Mati u zmadhua në hartë, por u zvogëlua nga njerëzit.
Dhe përballë kësaj tendence, pyetja kryesore nuk duhet të jetë vetëm sa i madh duhet të jetë territori i një bashkie, por si të bëhet ai territor i banueshëm, i zhvilluar dhe me mundësi të barabarta për të gjithë qytetarët.
Sepse, nëse një model nuk ka dhënë rezultatet e pritshme, zgjidhja nuk mund të jetë thjesht ta bëjmë të njëjtin model edhe më të madh. Siç thotë një parim i njohur: gabim është të bësh të njëjtën gjë përsëri dhe përsëri, duke pritur rezultate të ndryshme.
