PRISHTINË, 15 shtator 2026 /Albania Express News/ – Kosova ka humbur sot një prej figurave më të njohura të rezistencës, humanizmit dhe angazhimit qytetar. Flora Brovina, mjeke, poete, humaniste, aktiviste për të drejtat e njeriut dhe të grave, ish-e burgosur politike, veterane e luftës së UÇK-së dhe deputete e Kuvendit të Kosovës, është ndarë nga jeta në moshën 76-vjeçare.
Por përtej titujve dhe funksioneve që mbajti gjatë jetës, Flora Brovina do të mbetet në kujtesën e shqiptarëve për një imazh që u kthye në simbol: momentin kur, pas afro 19 muajsh në burgjet serbe, u kthye në Kosovë dhe puthi tokën sapo këmbët e saj prekën atdheun.
Ishte nëntor i vitit 2000.
Pas muajsh të gjatë burgimi, pas dhimbjes, frikës dhe pasigurisë, Flora Brovina u kthye në një Kosovë që kishte kaluar luftën, por ende mbante plagët e saj.
Në momentin që zbriti dhe ndjeu tokën e Kosovës nën këmbë, ajo u ul dhe e puthi.
Një gjest i thjeshtë, por që u kthye në një nga fotografitë më të fuqishme të historisë së pasluftës së Kosovës.
Ishte puthja e një gruaje ndaj tokës për të cilën kishte vuajtur, kishte luftuar dhe për të cilën kishte sakrifikuar lirinë e saj.
“Djemtë e mi, sa më paska marrë malli për ju”
Po aq prekës ishte edhe takimi i saj me pjesëtarë të UÇK-së pas lirimit.
E lodhur fizikisht dhe emocionalisht nga burgimi, por me të njëjtën ngrohtësi që e karakterizonte, Brovina iu drejtua luftëtarëve me fjalët:
“Djemtë e mi, sa më paska marrë malli për ju. Edhe më të bukur se në TV po më dukeni. Me ju jam gjithmonë.”
Fjalë që përshkruanin jo vetëm emocionin e një gruaje që po kthehej te njerëzit e saj, por edhe lidhjen e saj të fortë me luftëtarët e UÇK-së dhe kauzën e Kosovës.
Një jetë mes mjekësisë, letërsisë dhe qëndresës
Flora Brovina lindi më 30 shtator 1949 në Skenderaj.
Për më shumë se pesë dekada, ajo e lidhi jetën e saj me mjekësinë, letërsinë, humanizmin dhe angazhimin shoqëror e politik.
Që në fëmijëri, librat u bënë një prej strehëve të saj. Më vonë ajo do të bëhej poete dhe shkrimtare.
Një rol të rëndësishëm në formimin e saj pati edhe mësuesja Lirie Tanefi nga Elbasani, e cila e nxiti të shkruante.
Një tjetër figurë me ndikim të madh në jetën e saj ishte gjyshja, të cilën Brovina e konsideronte një shembull të qëndresës dhe të barazisë gjinore.
Prej saj kishte marrë edhe një këshillë që e shoqëroi gjatë gjithë jetës:
“Të ecësh kryelartë, për mikun dhe armikun.”
Dhe Flora Brovina eci kryelartë.
Kur mjekja zgjodhi të qëndronte me njerëzit e saj
Gjatë viteve të luftës në Kosovë, kur shumë familje përballeshin me dhunën, dëbimin dhe pasigurinë, Brovina zgjodhi të qëndronte në Kosovë.
Në Prishtinë ajo u kujdes për gra, fëmijë dhe familje të prekura nga lufta, ndërsa drejtoi edhe një strehë për gra dhe fëmijë.
Pikërisht për këtë veprimtari, autoritetet serbe e akuzuan se kishte ndihmuar Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës.
Më 20 prill 1999, ajo u arrestua nga forcat serbe në Prishtinë.
Fillimisht u mbajt në Kosovë dhe më pas u transferua në burgjet e Serbisë.
Më 19 dhjetor 1999, një gjykatë në Nish e dënoi me 12 vjet burgim, në një proces që u kritikua ndërkombëtarisht për parregullsi.
Organizata Amnesty International e shpalli “Prisoner of Conscience”, ndërsa për lirimin e saj u angazhuan edhe institucione dhe organizata ndërkombëtare.
Më 1 nëntor 2000, pas afro 19 muajsh në burg, Flora Brovina u lirua.
Dhe pak më vonë, ajo do të realizonte atë moment që do të mbetej përgjithmonë në kujtesën kolektive: kthimin në Kosovë dhe puthjen e tokës së saj.
Deputete dhe nënshkruese e Deklaratës së Pavarësisë
Pas luftës, Brovina vijoi angazhimin publik.
Ajo u bë deputete e Kuvendit të Kosovës dhe një prej figurave të rëndësishme politike e shoqërore të vendit.
Më 17 shkurt 2008, Flora Brovina ishte ndër nënshkrueset e Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës, duke u bërë pjesë e një prej momenteve më të rëndësishme të historisë moderne të Kosovës.
Jeta e saj ishte një ndërthurje e pazakontë mes profesionit të mjekes, shpirtit të poetes, angazhimit të humanistes dhe qëndresës së një aktivisteje që nuk u tërhoq edhe kur përballë kishte një regjim represiv.
Homazhet për një grua që nuk u tërhoq
Lajmi për ndarjen e saj nga jeta ka shkaktuar reagime të shumta në Kosovë dhe Shqipëri.
Ushtruesja e detyrës së Presidentes së Kosovës, Albulena Haxhiu, e cilësoi Brovinën një grua që ia kushtoi gjithë jetën njerëzve dhe vendit të saj.
Ajo vlerësoi veçanërisht angazhimin e Brovinës në vitet më të vështira të Kosovës, duke theksuar se ajo ndihmoi familjet, ngriti zërin kundër dhunës dhe represionit dhe nuk u tërhoq edhe kur përballja me regjimin serb u bë e drejtpërdrejtë.
Edhe demokratja Edith Harxhi ka reaguar për ndarjen e saj nga jeta, duke e kujtuar si mike, humaniste dhe mjeke të përkushtuar.
Harxhi ka treguar se ishte njohur me Brovinën menjëherë pas kthimit të saj nga burgjet serbe dhe se kishte bashkëpunuar me të për ngritjen e një qendre humanitare që ajo drejtonte.
Ajo e ka kujtuar gjithashtu Brovinën për angazhimin e saj politik dhe për lidhjet e saj me figurat e UÇK-së dhe drejtuesit e Kosovës.
Një fotografi që do të mbetet në histori
Flora Brovina nuk ishte vetëm një mjeke, as vetëm një poete, deputete apo aktiviste.
Ajo u bë një simbol i një brezi shqiptarësh që përjetuan luftën, burgun dhe dhimbjen, por që nuk hoqën dorë nga vendi i tyre.
Prandaj, edhe pas vdekjes së saj, një prej imazheve që do të vazhdojë të flasë më shumë se çdo biografi është ai i nëntorit të vitit 2000:
Flora Brovina, e sapoliruar nga burgjet serbe, e gjunjëzuar dhe duke puthur tokën e Kosovës.
Një grua që kishte humbur 19 muaj liri, por që në momentin e kthimit nuk mendoi për veten.
Mendoi për tokën e saj.
Dhe e puthi.
Flora Brovina u nda nga jeta, por ajo fotografi do të vazhdojë të tregojë historinë e saj.