NGA FATMIR BRAZHDA ,Inxhinier Pyjesh
Sektori i pyjeve në Shqipëri po përballet me një moment kritik, ndërsa vendi vijon të eksperimentojë me modele të ndryshme menaxhimi pa arritur të ndërtojë një sistem të qëndrueshëm dhe funksional. Në një analizë të thelluar, inxhinieri i pyjeve Fatmir Brazhda evidenton problematikat kryesore që kanë shoqëruar këtë sektor përgjatë 30 viteve të fundit, duke ngritur pikëpyetje serioze mbi drejtimin që po ndiqet aktualisht.
Një histori reformash pa stabilitet
Që prej viteve ’90, kur sistemi shtetëror u shemb dhe fondi pyjor pësoi dëmtime masive, Shqipëria ka kaluar në disa faza reformimi. Fillimisht, degradimi i pyjeve ishte i pakontrolluar, ndërsa më pas, në vitet 2000–2010, u shënuan përpjekje për përmirësim përmes mbështetjes ndërkombëtare dhe hartimit të planeve të menaxhimit.
Në vitin 2005, nis decentralizimi i sektorit, duke kaluar përgjegjësitë tek bashkitë. Por mungesa e stafit të specializuar dhe investimeve bëri që ky model të mos japë rezultatet e pritshme. Situata u komplikua më tej në vitin 2016, kur pyjet kaluan në pronësi të pushtetit vendor dhe u vendos moratoriumi i prerjeve. Sipas ekspertëve, ky vendim ndikoi negativisht tek komunitetet lokale, ndërkohë që abuzimet në forma të tjera vijuan.
Pas vitit 2020, krijimi i Agjencisë Kombëtare të Pyjeve synoi të sillte koordinim më të mirë, por mungesa e mbështetjes ligjore dhe logjistike e kufizoi ndjeshëm efektivitetin e saj.
Sot, në vitin 2026, Ministria e Mjedisit ka hedhur për diskutim krijimin e një shoqërie shtetërore të pyjeve, duke rikthyer modelin e centralizimit. Një lëvizje që për shumë ekspertë ngre më shumë pikëpyetje sesa zgjidhje.
Problemet që vijojnë të mbeten
Pavarësisht reformave të njëpasnjëshme, disa nga sfidat kryesore mbeten të pazgjidhura:
- mungesa e një inventari të saktë të fondit pyjor
- kapacitete të dobëta teknike në terren
- mungesë investimesh në menaxhimin aktiv
- përjashtimi i komuniteteve lokale nga vendimmarrja
- mungesë vëmendjeje strategjike ndaj sektorit
Ndërkohë, pyjet vazhdojnë të kenë një rol jetik jo vetëm ekonomik, por edhe ekologjik dhe social, duke ndikuar drejtpërdrejt në zhvillimin rural të vendit.
Rreziku i modelit të ri
Propozimi për krijimin e një shoqërie shtetërore me orientim tregu ka hapur debat të gjerë. Ekspertët paralajmërojnë se ekziston rreziku që interesi ekonomik të mbizotërojë mbi mbrojtjen e mjedisit, ndërsa komunitetet lokale mund të mbeten sërish jashtë proceseve vendimmarrëse.
Një tjetër shqetësim lidhet me faktin se po ndërtohet një strukturë e re pa u zgjidhur problemet themelore që e kanë shoqëruar sektorin prej dekadash.
Komunitetet lokale, pjesë e zgjidhjes
Një nga propozimet kryesore të ngritura është njohja dhe fuqizimi i të drejtave tradicionale të komuniteteve mbi pyjet dhe kullotat që ata kanë përdorur historikisht. Sipas ekspertëve, transferimi i këtyre zonave në përdorim afatgjatë apo pronësi të komuniteteve do të sillte:
- më shumë përgjegjësi në menaxhim
- ulje të konflikteve për tokën
- drejtësi sociale dhe pronësore
- zhvillim ekonomik lokal
Në këtë mënyrë, komuniteti jo vetëm do të mbrojë burimet natyrore, por edhe do të përfitojë drejtpërdrejt prej tyre.
Rruga drejt një modeli të qëndrueshëm
Modelet më të suksesshme europiane tregojnë se menaxhimi i qëndrueshëm i pyjeve arrihet përmes bashkëpunimit mes shtetit, komunitetit dhe tregut. Dominimi i njërës palë mbi të tjerat ka rezultuar i dështuar në shumë raste.
Mesazhi përfundimtar
Sektori i pyjeve në Shqipëri ka nevojë për stabilitet, politika afatgjata dhe investime konkrete, jo për eksperimente të reja të shpeshta. Pa përfshirjen aktive të komuniteteve lokale dhe pa adresimin e problemeve reale, çdo reformë rrezikon të mbetet vetëm në letër.
Debati mbetet i hapur, por koha për vendime të menduara mirë dhe gjithëpërfshirëse është tani.
