Në fjalimin e saj të parë në Kuvendin e Shqipërisë, deputetja e Partisë Socialiste për Qarkun e Elbasanit, Sara Mila, solli një reflektim të thellë mbi rolin e fjalës në shoqërinë moderne dhe përgjegjësinë që mbart komunikimi publik në epokën dixhitale. Me një ton të matur dhe vizionar, ajo vuri theksin te nevoja për të reformuar kuadrin ligjor të Autoritetit të Mediave Audiovizive (AMA), në mënyrë që ky institucion të jetë në hap me realitetin e ri të mediave online dhe rrjeteve sociale. Mila theksoi se liria e shprehjes nuk mund të jetë justifikim për gjuhën e urrejtjes, duke e lidhur debatin me standardet europiane të etikës dhe dinjitetit në komunikim. Ky debutim parlamentar e shënon atë si një zë të ri që kërkon ta bëjë fjalën një mjet ndërtimi dhe jo përçarjeje në jetën publike shqiptare.
Fjalimi i plotë i deputetes Sara Mila, Qarku Elbasan
I nderuar z. Kryetar,
Të nderuar kolegë deputetë,
Ka momente që nuk përsëriten. Për mua, ky është një prej tyre. Të marrësh fjalën për herë të parë në këtë foltore është diçka më shumë se emocion; është përgjegjësi, është nder, është mision.
E di mirë se çdo fjalë që thuhet këtu është një akt që peshon mbi shpresat e njerëzve që ne përfaqësojmë, mbi demokracinë që e ndërtojmë çdo ditë dhe mbi mënyrën se si historia do të na kujtojë.
Për këtë arsye, fjala ime e parë nuk do të jetë për mua, siç e di mirë se shumë mund të presin, por për fjalën vetë; për forcën, për përgjegjësinë dhe për plagët që ajo lë pas kur përdoret pa etikë.
Ndoshta është një ironi e bukur që momenti im i parë në Kuvend lidhet me një temë që e kam ndier në lëkurë, që e shoh çdo ditë dhe që ndikon drejtpërdrejt në shëndetin moral të shoqërisë sonë: me mënyrën si përdoret fjala në hapësirën publike.
Ndoshta është e natyrshme që brezi im, që është rritur me rrjete sociale, me shpejtësinë e lajmeve dhe me epokën e “komenteve pa autor”, ta ndjejë edhe më shumë nevojën për t’u folur për këtë temë, sepse aty, në hapësirën dixhitale, po ndodh një pjesë e madhe e realitetit të ri mediatik që ligji ynë ende nuk e njeh.
Raporti që Autoriteti i Mediave Audiovizive ka sjellë për vitin 2024 është një nga më të plotët e viteve të fundit. Ai flet për një institucion që punon me seriozitet, por që kufizohet nga një kornizë ligjore e vjetruar, e hartuar në një kohë kur fjala publike ndodhte në televizion apo në gazetë, jo në një ekran telefoni.
Sipas raportit, AMA ka monitoruar 533 orë transmetimesh televizive dhe 194 programe të informimit publik, duke konstatuar 167 raste shkeljesh të etikës dhe gjuhës së papërshtatshme.
Por gjithashtu AMA vetë pranon:
“Një pjesë shumë më e madhe e shkeljeve ndodh jashtë fushës së kompetencës sonë – në median online dhe platformat dixhitale.”
Kjo është zemra e problemit.
Ligji ekzistues e mbron qytetarin nga fjalët që dëgjohen në ekran, por jo nga ato që lexohen çdo ditë në rrjete e portale, ku gjuha shpesh është dhunë e pastër. Në raportet e organizatave ndërkombëtare për mediat, Shqipëria shënon rritje të ndjeshme të bullizmit online, veçanërisht ndaj grave dhe të rinjve. Sipas “Safer Internet for Kids”, 60% e të rinjve shqiptarë kanë deklaruar se janë ndjerë të fyer, të poshtëruar ose të ofenduar në rrjete sociale. Kjo nuk është më thjesht një çështje etike, është një plagë shoqërore.
Ne të gjithë e duam lirinë e shprehjes. Por ajo nuk mund të përdoret si mburojë për fyerje, poshtërim apo përhapje të urrejtjes. Një shoqëri që lejon gjuhën e dhunës të normalizohet, humbet vetë dinjitetin e saj.
Sot, në shumë portale shqiptare, gjuha e seksizmit, gjykimit personal dhe shpifjes përdoret si instrument për klikime, jo si kontribut për informim. Ndaj, është koha që AMA të mos mbetet spektatore e këtij realiteti. Ajo duhet të pajiset me kompetenca të reja ligjore që i japin mundësi të monitorojë median online dhe të ndërhyjë kur gjuha e urrejtjes kthehet në mjet publik linçimi. Sepse nuk mund të ketë liri pa përgjegjësi dhe as demokraci pa dinjitet.
Në Bashkimin Europian, ku Shqipëria aspiron të jetë pjesë e plotë, kjo temë nuk trajtohet si debat moral, por si çështje sigurie, edukimi dhe mbrojtjeje sociale. Direktiva europiane Digital Services Act (DSA), e hyrë në fuqi në vitin 2024, kërkon që platformat online të kenë përgjegjësi të qartë për përmbajtjet e dëmshme, dezinformuese apo diskriminuese. Në shumë shtete anëtare, përfshirë Francën, Gjermaninë dhe Italinë, bullizmi online ndëshkohet penalisht, ndërsa institucionet e ngjashme me AMA-n kanë kompetenca të zgjeruara për monitorim të përmbajtjeve dixhitale. Këto janë standardet që duhet të na udhëheqin edhe ne.
Dhe sidomos për të rinjtë – brezin që po rritet në epokën e filtrave, krahasimeve dhe komentit të menjëhershëm – gjuha e dhunës në rrjete nuk është më thjesht bezdisje, është burim ankthi, vetëdyshimi dhe izolimi. Nëse ne nuk e rregullojmë këtë sot, po krijojmë një brez që do ketë frikë nga fjala, dhe asnjë shoqëri nuk mund të zhvillohet në heshtje.
Është koha të pranojmë se ligji 97/2013, që themeloi AMA-n, nuk e përmbush më misionin për të cilin u hartua. Reforma që duhet të ndërmarrim duhet të mbështetet në tre shtylla:
1️⃣ Zgjerimi i kompetencave të AMA-s për të përfshirë median online dhe rrjetet sociale.
2️⃣ Forcimi i mekanizmave të mbikëqyrjes dhe ndëshkimit për gjuhën e urrejtjes, diskriminimit dhe dezinformimit.
3️⃣ Transformimi i AMA-s në një institucion edukues, që ndihmon në ngritjen e kulturës mediatike dhe në mbrojtjen e qytetarëve nga bullizmi dixhital.
Në fund të ditës, ajo që diskutojmë sot nuk është thjesht një raport mbi mediat, por një pasqyrë mbi mënyrën si ne, si shoqëri, e trajtojmë fjalën dhe si ajo reflekton nivelin tonë të qytetarisë. Sepse Europa që ne synojmë nuk është vetëm hapësira e tregut të përbashkët apo e lëvizjes së lirë; është para së gjithash hapësira e respektit, e debatit të ndershëm, e komunikimit të civilizuar, ku gjuha e dhunës dënohet po aq sa dhuna vetë.
Në fund, ajo që dua të mbetet nga kjo fjalë nuk është ideja se ne kemi një institucion që duhet ta ndryshojmë, por bindja se duhet ta kuptojmë ndryshe fjalën. Fjala nuk është tingull, është akt politik. Në çdo epokë, ajo ka përcaktuar fatin e shoqërive: fjalët kanë ngritur qytetërime dhe kanë rrëzuar sisteme. Prandaj, mënyra si e përdorim fjalën – në media, në rrjete sociale, në këtë foltore – është mënyra si po e ndërtojmë Shqipërinë e së nesërmes.
AMA është sot në udhëkryq: mes një ligji të vjetër dhe një realiteti që ndryshon çdo sekondë. Në Europën ku duam të bëjmë pjesë, ky është standardi: fjalët që dezinformojnë ndëshkohen; gjuha që dhunon sanksionohet; urrejtja nuk tolerohet; sepse aty ku fjala humbet kufijtë e etikës, fillon rënia e demokracisë.
Nëse duam të jemi pjesë e asaj Europe, duhet të sillemi si ajo – të mos lejojmë që portali anonim të ketë më shumë fuqi se institucioni, që sharja të quhet mendim, që dhuna verbale të quhet liri. Unë e di se fjala ime e parë nuk do të ndryshojë botën, por dua që të shënojë një drejtim: drejt një Shqipërie ku të rinjtë nuk gjykohen nga komentet, por nga idetë; ku gratë nuk maten nga pamja, por nga puna; ku media nuk është arenë, por pasqyrë; dhe ku AMA nuk është spektatore, por rojtare e dinjitetit dhe e së vërtetës.
Sepse në fund, fjala është fillimi i çdo ndryshimi. Dhe nëse e mbrojmë fjalën, mbrojmë vetveten, shoqërinë dhe të ardhmen tonë europiane.
Faleminderit.