WASHINGTON, 19 shtator 2026 /Albania Express News/ – Shqipëria do t’i bashkohet zyrtarisht Marrëveshjeve Artemis, nismës ndërkombëtare të udhëhequr nga NASA dhe Shtetet e Bashkuara për eksplorimin paqësor, të sigurt dhe të qëndrueshëm të hapësirës.
Ceremonia e nënshkrimit do të zhvillohet të hënën, më 21 shtator 2026, në orën 12:00 sipas kohës lokale të Uashingtonit, në selinë e NASA-s.
Me këtë hap, Shqipëria pritet të bëhet vendi i 73-të që nënshkruan Marrëveshjet Artemis, duke u përfshirë në një rrjet ndërkombëtar shtetesh që bashkëpunojnë për parimet dhe praktikat e eksplorimit civil të hapësirës.
Në ceremoninë zyrtare do të marrin pjesë ministri për Evropën dhe Punët e Jashtme, Ferit Hoxha, dhe ambasadori i Shqipërisë në Shtetet e Bashkuara, Ervin Bushati. Ceremonia do të organizohet nga administratori zëvendës i NASA-s, Matt Anderson, në bashkëpunim me përfaqësues të Departamentit amerikan të Shtetit.
Çfarë janë Marrëveshjet Artemis?
Marrëveshjet Artemis u krijuan në vitin 2020 nga Shtetet e Bashkuara, përmes NASA-s dhe Departamentit të Shtetit, në bashkëpunim me shtatë vendet e tjera themeluese.
Nisma u konceptua në një periudhë kur interesimi ndërkombëtar dhe ai i kompanive private për misionet hënore dhe aktivitetet hapësinore po rritej. Marrëveshjet përcaktojnë një sërë parimesh të përbashkëta për eksplorimin civil të Hënës, Marsit dhe hapësirës përtej tyre.
Në qendër të tyre janë siguria, transparenca, bashkëpunimi dhe koordinimi ndërkombëtar në aktivitetet hapësinore.
Ndër parimet kryesore përfshihen përdorimi paqësor i hapësirës, regjistrimi i objekteve hapësinore, shkëmbimi i të dhënave shkencore, ndihma për astronautët dhe personelin në raste emergjencash, si dhe shmangia e ndërhyrjeve të dëmshme mes misioneve.
Marrëveshjet mbështeten në parimet e Traktatit të Hapësirës së Jashtme dhe në kuadrin ekzistues të së drejtës ndërkombëtare për aktivitetet në hapësirë.
Shqipëria, pjesë e bashkëpunimit ndërkombëtar hapësinor
Nënshkrimi i Marrëveshjeve Artemis nuk do të thotë se Shqipëria do të zhvillojë automatikisht misione hapësinore, por e përfshin vendin në një kuadër ndërkombëtar bashkëpunimi mbi përdorimin e përgjegjshëm dhe paqësor të hapësirës.
Pjesëmarrja krijon gjithashtu mundësi për bashkëpunim në shkencë, teknologji, shkëmbim të dhënash dhe njohurish, në përputhje me parimet e marrëveshjes.
Marrëveshjet Artemis lidhen me Programin Artemis të NASA-s, i cili synon rikthimin e njerëzve në Hënë dhe zhvillimin e kapaciteteve që mund të shërbejnë si bazë për misione të ardhshme më të largëta, përfshirë eksplorimin e Marsit.
Me firmosjen e marrëveshjes më 21 shtator, Shqipëria pritet të bëhet pjesë e kësaj kornize ndërkombëtare që synon të përcaktojë rregulla dhe parime të përbashkëta për të ardhmen e eksplorimit civil të hapësirës.