Nga Thoma Gëllçi
TIRANË ,24 shtator 2026 /Albania Express News/-Në Shqipëri, qeverisja duket se kalon nga një skandal te tjetri me një shpejtësi të tillë, sa skandali i ri mezi arrin të tronditë opinionin publik përpara se të zëvendësohet nga një tjetër.
Rasti më i fundit prek një nga institucionet më të ndjeshme të shtetit. Drejtoresha e SHISH-it, Vlora Hyseni, është pezulluar nga detyra dhe ndaj saj është caktuar masa “arrest në shtëpi”. Ajo po hetohet për veprat penale “përkrahje të autorit të krimit” dhe “zbulim të akteve ose të të dhënave sekrete”, në një procedim që lidhet me dosjen e AKSHI-t.
Bëhet fjalë për akuza që janë ende në fazën e hetimit dhe jo për një vendim fajësie. Megjithatë, pesha politike e ngjarjes nuk zvogëlohet nga ky fakt. Kreu i shërbimit inteligjent të një vendi anëtar të NATO-s ndodhet nën hetim për dyshime që prekin çështje të sigurisë dhe sekretit shtetëror.
Në shumë demokraci perëndimore, vetëm një zhvillim i tillë do të mjaftonte për të hapur një krizë të fortë politike. Në Shqipëri, duket se as kjo nuk mjafton.
Dorëheqja është zbehur nga fjalori politik dhe përgjegjësia institucionale shpesh transferohet te SPAK-u. Qeveria pret prokurorinë. Ministri pret gjykatën. Kryeministri pret vendimin përfundimtar të drejtësisë.
Në këtë logjikë, politika rrezikon të mos mbajë më përgjegjësi politike, por të presë që përgjegjësia të marrë formë penale. Dhe kur ajo merr këtë formë, përgjegjësia trajtohet si individuale.
Kjo ndihmon për të shpjeguar edhe një dukuri tjetër: një skandal pason tjetrin pa prodhuar domosdoshmërisht krizë qeveritare. Publiku tronditet të hënën, përballet me një tjetër ngjarje të rëndë të mërkurën dhe, deri të premten, mezi kujton emrin e skandalit të parë.
Jo sepse ngjarjet janë të vogla, por sepse janë bërë aq të shpeshta sa kanë krijuar një lloj normalizimi të së jashtëzakonshmes.
Protesta dhe një dimension i ri politik
Në këtë klimë, protesta që prej muajsh zhvillohet çdo mbrëmje në Tiranë ka marrë një rëndësi të veçantë.
Më 23 shtator, protesta hyri në ditën e saj të 116-të. Në të marrin pjesë qytetarë dhe aktivistë, ndërsa ndër thirrjet e përsëritura prej javësh është edhe: “Rama në burg, Berisha në burg”.
Pikërisht këtu qëndron një nga veçoritë më të rëndësishme të saj.
Për herë të parë prej kohësh, një pjesë e zemërimit kundër qeverisë nuk është e detyruar të kalojë përmes selisë së Partisë Demokratike. Një qytetar mund të jetë kundër Edi Ramës pa u identifikuar me Sali Berishën. Mund të kërkojë ndryshimin e qeverisë pa kërkuar domosdoshmërisht rikthimin e qeverisë së mëparshme. Mund të kundërshtojë korrupsionin e sotëm pa u kthyer automatikisht në nostalgjik të së djeshmes.
Kjo e bën protestën një zhvillim politik që nuk mund të shpjegohet vetëm përmes skemës tradicionale mazhorancë-opozitë.
Rama di të përballet me Berishën. Këtë e ka bërë prej vitesh. Ai njeh gjuhën e tij politike, mbështetësit, historinë dhe konfliktet që emri i Berishës vazhdon të prodhojë në një pjesë të elektoratit.
Përballë Berishës, argumenti politik është i njohur: nëse nuk doni qeverinë aktuale, alternativa është ajo që përfaqëson opozita tradicionale.
Por përballë një proteste që refuzon njëkohësisht Ramën dhe Berishën, kjo formulë bëhet më pak funksionale.
Kur protesta rrezikon të humbasë identitetin e saj
Edhe Berisha përballet me një situatë të pazakontë.
Protesta zhvillohet kundër Ramës, por një pjesë e mesazheve të saj janë edhe kundër tij. Madje protestuesit kërkojnë publikisht edhe përgjegjësi për Berishën.
Megjithatë, më 23 shtator, Berisha u bëri thirrje strukturave, anëtarëve dhe mbështetësve të PD-së t’i bashkohen protestës qytetare, duke e cilësuar mbështetjen e saj si një “detyrë madhore” të partisë.
Këtu krijohet një paradoks politik.
Nëse protesta identifikohet me Berishën, Edi Rama mund të rikthehet te përballja tradicionale me kundërshtarin e tij të vjetër. Në të njëjtën kohë, Berisha mund të fitojë një lëvizje qytetare që nuk e ka krijuar vetë.
Në këtë skenar, rreziku është që protesta të humbasë pikërisht atë që e bën të veçantë: karakterin e saj qytetar dhe refuzimin e polarizimit tradicional.
Në marrëdhënien politike Rama-Berisha, rrezikon të humbasë protesta dhe, bashkë me të, mundësia për një debat më të gjerë mbi të ardhmen e vendit.
Sepse në momentin kur një protestë qytetare identifikohet me Berishën, një pjesë e qytetarëve mund të largohet prej saj. Jo domosdoshmërisht sepse është e kënaqur me qeverinë, por sepse nuk pranon që largimi i Ramës të nënkuptojë automatikisht rikthimin e Berishës.
Pikërisht ky mekanizëm e ka mbajtur politikën shqiptare për vite në të njëjtin korridor: kur zemërohesh me njërin, të tregojnë tjetrin.
Përtej rotacionit politik
Protesta e sotme po përpiqet të dalë nga ky korridor.
Në pankartat dhe thirrjet e saj shfaqen kërkesa që shkojnë përtej ndërrimit të një emri me një tjetër: kufizimi i mandateve, ndryshimi i rregullave zgjedhore, përgjegjësia për korrupsionin, lista të hapura dhe kundërshtimi i pazareve politike.
Në ditën e 116-të, protestuesit mbanin pankarta me mesazhe për “duar të pastra”, lista të hapura dhe fundin e pazareve mbi votën.
Kjo protestë nuk ngjan plotësisht me protestat tradicionale të opozitës. Ajo nuk kërkon vetëm ndërrimin e drejtuesit, ndërsa sistemi mbetet i njëjtë.
Ajo buron nga një mosbesim më i gjerë ndaj mënyrës se si funksionon sistemi politik dhe ky mosbesim prek si pushtetin, ashtu edhe opozitën tradicionale.
Edhe zhvillimet rreth SHISH-it e bëjnë më të fortë këtë perceptim.
Kur dyshimet që lidhen me krimin dhe sekretet shtetërore arrijnë deri në nivelet më të larta të një institucioni të sigurisë kombëtare, debati publik nuk mund të kufizohet vetëm te përgjegjësia e një individi. Ai shkon edhe te mënyra se si funksionojnë institucionet, si bëhen emërimet dhe sa efektive janë mekanizmat e kontrollit politik e institucional.
Në kushte të tilla, protesta shfaqet si një nga hapësirat më të dukshme ku qytetarët që refuzojnë njëkohësisht vazhdimin e qeverisjes së Ramës dhe rikthimin te Berisha mund të shprehin pakënaqësinë e tyre.
Jo sepse sheshi ka automatikisht të gjitha zgjidhjet, por sepse aty po sfidohet hapur ekuacioni tradicional i politikës shqiptare.
Beteja për fytyrën e protestës
Këtu qëndron edhe beteja reale për identitetin e protestës.
Nëse ajo bëhet “protesta e Berishës”, Rama rikthen në skenë kundërshtarin me të cilin është përballur prej vitesh, ndërsa Berisha fiton hapësirë mbi një lëvizje që nuk e krijoi vetë.
Shqipëria do të rikthehej sërish te dy emrat që kanë dominuar debatin politik për dekada.
Por sot protesta përpiqet të paraqitet ndryshe.
Në shesh dëgjohet thirrja: “Rama në burg, Berisha në burg”.
Ky është një mesazh politik që tregon dëshirën e një pjese të protestuesve për të mos u identifikuar me asnjërin prej dy kampeve tradicionale.
Sfida e protestës është të ruajë këtë identitet dhe të mos lejojë që fytyra e saj të ndryshohet.
Sepse një protestë që synon të artikulojë diçka përtej një rotacioni të zakonshëm politik nuk mund të ketë si fytyrë as Edi Ramën dhe as Sali Berishën.
Ajo kërkon të ketë fytyrën e Shqipërisë që ende nuk ka ardhur.