Nga BUJAR QESJA
Ka fotografi që mbeten thjesht kujtime të fiksuara në letër. Dhe ka të tjera që shndërrohen në histori të gjalla. Fotoja që kemi përpara nuk është një çast i zakonshëm, por një përmbledhje e një jete të tërë, një kapitull i hapur i kujtesës njerëzore dhe letrare. Sepse fotografia, ndonjëherë, flet më shumë se një mijë fjalë.
Në një oborr të qetë, të gjelbëruar, ku drita e diellit depërton butë mes gjetheve, janë ulur dy burra, dy miq, dy bashkëbisedues të kohës dhe kujtesës. Në njërën anë autori i këtyre rreshtave, në tjetrën një figurë që mbart mbi supe histori të tëra: Namik Mane.
Një buzëqeshje e lehtë, një vështrim i kthjellët, një prani që nuk ka humbur asgjë nga dinjiteti i viteve, edhe pse koha ka lënë gjurmët e saj të pashmangshme. Njohja jonë vjen nga mesi i viteve ’70, një fill që nuk është këputur kurrë.
Sot, në këtë portret, flokët e bardhë dhe rrudhat e thella nuk e zbehin aspak thelbin e tij. Përkundrazi, e thellojnë. Ky nuk është thjesht një njeri që ka mbërritur në vitin e 85-të të jetës. Është dëshmi e gjallë e qëndresës. Një histori që nuk u shua, edhe kur u përpoqën ta mbulonin me heshtje.
Çamët e mi, më shumë se një kujtesë
Kam ruajtur gjithmonë një respekt të veçantë për çamët. Në përvojën time, ata janë njerëz të pashëm, punëtorë, të shkathët, të mençur dhe të gjindshëm. Dhe kur përmend emra, është e vështirë të mos ndalesh gjatë.
Por Namik Mane mbetet një nga shtyllat shpirtërore të Çamërisë në letërsi e kujtesë. Një zë i fortë i një historie të dhimbshme. Pranë tij qëndrojnë figura të tjera të nderuara: Namik Sadiku, Idriz Balani, Agim Bajrami, Tasim Besho, Hajredin Isufi, Hysni Alushi, Agim Memko e të tjerë, që i japin kësaj treve një identitet të pasur kulturor dhe njerëzor.
Një rrënjë e plagosur, një lindje poetike
Namik Mane u lind më 13 mars 1942 në Koskë të Filatit, në një truall që mbart ende plagët e historisë çame. Fëmijëria e tij nuk nisi me përralla, por me dhimbje.
Në vitin 1945, familja u detyrua të largohej nga vendlindja, si shumë të tjera, pas ngjarjeve tragjike të kohës. Babai, Ali Rustem Mane, mori mbi supe barrën e një familjeje të madhe dhe u vendos fillimisht në Shijak, e më pas në Durrës në vitin 1948.
Ky nuk ishte thjesht një zhvendosje gjeografike, por një plagë që do të ushqente më vonë vargjet e poetit.
Në Durrës ai u rrit, u shkollua dhe u formua. Kreu shkollën fillore, tetëvjeçaren dhe shkollën e mesme teknike elektrike. Filloi punë si elektriçist në ndërmarrjen ushqimore. Një jetë e thjeshtë në dukje, por brenda saj po formohej një zë tjetër: zëri i poezisë.
Vitet e rinisë dhe zëri që u dëgjua
Në fillim të viteve ’60, Namik Mane u shfaq si një talent i veçantë në letrat shqipe. Shkruante për njeriun, për dhimbjen, për jetën. Ishte poet, por edhe dëshmitar i kohës së tij.
Poezitë e tij u botuan në revista të njohura si “Drita”, “Nëntori”, “Ylli” dhe “Zëri i Rinisë”. U bë pjesë e një brezi që kërkonte të shprehej përmes artit, me ndjeshmëri dhe sinqeritet.
Ai krijoi miqësi me figura të njohura të letërsisë shqiptare si Bilal Xhaferri, Moikom Zeqo, Shefki Hysa, Bardhyl Agasi, Petraq Risto, Thanas Mustaqi e të tjerë.
Në vitin 1967 u pranua në Lidhjen e Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Një vlerësim i merituar, por edhe një ngjitje që do të ndërpritej brutalisht.
Kur fjala u ndalua
Libri i tij “Lirikat e ushtarit”, i përgatitur për botim nga “Naim Frashëri”, u ndalua për arsye politike. Dhe bashkë me të, Namikut iu hoq e drejta e botimit për 15 vite.
Në vitin 1968 u internua në Hamallaj. Një goditje e rëndë për një krijues. Atje ndodhej edhe miku i tij, Bilal Xhaferri. Në atë hapësirë të dhimbjes, ata krijuan së bashku vëllimin “Një siluetë në errësirë”, që mbeti i pabotuar.
Një vit më vonë, Xhaferri u largua nga Shqipëria. Dhe një tjetër pjesë e jetës shpirtërore të Manes u këput.
Jetë në hije, por jo e thyer
Pas këtyre goditjeve, Namik Mane u tërhoq nga jeta letrare. Jo sepse nuk kishte më ç’të thoshte, por sepse nuk kishte ku ta thoshte.
Punoi në kushte të vështira, në punë të rëndomta. Përballoi internime, humbje dhe dhimbje familjare. Por nuk u thye.
Sepse disa njerëz nuk janë bërë për t’u thyer.
Rikthimi i vonuar i fjalës
Në fillim të viteve ’90, me ndryshimet e sistemit, ai u rikthye në letërsi. Vëllimet “Pjergulla e lotëve”, “Album poetik” dhe tregimet “Një natë e zakonshme”, dëshmuan një autor të pjekur, të thellë dhe të ndjerë.
Ai u përfshi edhe në jetën kulturore si nënkryetar i Shoqatës “Bilal Xhaferri” dhe bashkëpunëtor i revistës “Krahu i shqiponjës”.
Njeriu përtej poetit
Në jetën personale, mbetet baba dhe gjysh i përkushtuar. Dy vajzat e tij jetojnë në Kanada, në Vernone, por lidhja me Durrësin dhe rrënjët nuk është këputur kurrë.
Sepse aty është bota e tij.
Dritë që vazhdon
Namik Mane nuk është vetëm poet. Është një dëshmi e gjallë. Një njeri që e jetoi kohën mes dritës dhe errësirës, por nuk e humbi besimin në fjalë.
Sot, edhe pse në moshë të thyer, mbetet i gjallë në shpirt dhe në kujtesë.
Fotoja – një dialog i heshtur
Duke parë foton, kupton se nuk është thjesht një takim. Është një dialog mes kohëve. Një bisedë pa zë për miqtë që nuk janë më, për vargjet që nuk u botuan kurrë, për jetën që vazhdon të kujtohet.
Sepse poezia e vërtetë nuk zhduket. Ajo pret.
Një jetë që mbetet
Namik Mane është më shumë se një poet. Është kujtesë. Është qëndresë. Është dinjitet.
Dhe mbi të gjitha, është dritë që nuk u shua kurrë.