Analizë teknike nga Agim Daja, inxhinier mekanik, specialist i termikës dhe ndërtimit
Gazi i lëngshëm, potencial i madh energjetik dhe alternativë strategjike në kushtet e krizave globale
TIRANË , 11nëntor 2026 / Albania Express News /-Nga përbërja kimike dhe proceset e prodhimit, te siguria e furnizimit, zhvillimet gjeopolitike dhe krahasimi i fuqisë kalorifike me linjitin e Kosovës. Çfarë duhet të dimë për këtë burim energjie dhe çfarë potenciali paraqet ai për të ardhmen?
Gazi i lëngshëm përfaqëson një nga burimet e rëndësishme energjetike të përdorura sot në botë, si për konsum familjar, ashtu edhe për industrinë, transportin dhe prodhimin e energjisë. Vetitë e tij fiziko-termike, mundësia e transportimit dhe ruajtjes në kushte të kontrolluara, si dhe fuqia e lartë kalorifike, e bëjnë atë një alternativë me interes të veçantë në kushtet e ndryshimeve të tregut ndërkombëtar të energjisë.
Inxhinieri mekanik Agim Daja, specialist i termikës dhe ndërtimit, në analizën e tij teknike ndalet te karakteristikat e gazit të lëngshëm, mënyrat e përftimit, përdorimi, infrastruktura ndërkombëtare dhe rëndësia që ky burim energjie ka marrë në zhvillimet e fundit gjeopolitike.
Çfarë është gazi i lëngshëm dhe si përftohet?
Në aspektin teknik, është e rëndësishme të dallojmë dy produkte energjetike që shpesh ngatërrohen për shkak të emërtimeve të ngjashme.
Gazi i Lëngshëm i Naftës (GLN), i njohur ndërkombëtarisht si LPG (Liquefied Petroleum Gas), përbëhet kryesisht nga propani (C₃H₈) dhe butani (C₄H₁₀). Në përzierjen orientuese të marrë në këtë analizë, propani zë rreth 70%, ndërsa butani 30%.
Ky produkt përftohet gjatë përpunimit të naftës bruto dhe gazit natyror.
Proceset kryesore të prodhimit përfshijnë:
- Përpunimin e gazit natyror: Gjatë pastrimit dhe përpunimit të tij ndahen hidrokarburet më të rënda, veçanërisht propani dhe butani.
- Rafinimin e naftës bruto: Gjatë proceseve të distilimit dhe përpunimit katalitik krijohen gazra të pasur me këta dy përbërës.
- Ndarjen dhe pastrimin: Komponentët ndahen sipas vetive fizike dhe pastrohen nga papastërtitë.
- Lëngëzimin: Gazi vendoset nën presion dhe ruhet në gjendje të lëngshme, pa qenë e nevojshme përdorimi i temperaturave shumë të ulëta.
Kjo mënyrë ruajtjeje dhe transportimi e bën GLN-në një produkt praktik për përdorim në sektorë të ndryshëm të ekonomisë.
Karakteristikat fiziko-termike të propanit dhe butanit
Dy përbërësit kryesorë të GLN-së kanë karakteristika të ndryshme fizike dhe termike.
Propani:
- Formula kimike: C₃H₈.
- Temperatura e vlimit: rreth -42°C.
- Dendësia në gjendje të lëngshme, në temperaturën 15°C: rreth 0,51 kg/litër.
- Fuqia kalorifike e ulët: rreth 46 MJ/kg.
- Temperatura e vetëndezjes: rreth 470°C.
Butani:
- Formula kimike: C₄H₁₀.
- Temperatura e vlimit: rreth -0,5°C.
- Dendësia në gjendje të lëngshme, në temperaturën 15°C: rreth 0,58 kg/litër.
- Fuqia kalorifike e ulët: rreth 45,5 MJ/kg.
- Temperatura e vetëndezjes: rreth 405°C.
Një karakteristikë e rëndësishme e këtij karburanti është se, në temperaturë dhe presion atmosferik, ai gjendet në gjendje të gaztë, ndërsa nën presion shndërrohet relativisht lehtë në lëng.
Kur kalon nga gjendja e lëngshme në atë të gaztë, vëllimi i tij rritet ndjeshëm. Një litër GLN i lëngshëm mund të prodhojë afërsisht 250–270 litra gaz në kushte atmosferike, në varësi të përbërjes.
GLN-ja e pastër është pa ngjyrë dhe praktikisht pa erë. Për arsye sigurie, në të shtohet një substancë aromatizuese, zakonisht një merkaptan, në mënyrë që rrjedhjet të dallohen lehtësisht.
Një tjetër element i rëndësishëm është se ky gaz është më i rëndë se ajri dhe, në rast rrjedhjeje, mund të grumbullohet në ambiente të ulëta. Për këtë arsye, instalimet, magazinimi dhe përdorimi i tij kërkojnë masa të posaçme sigurie dhe ventilim të përshtatshëm.Gjatë djegies së plotë prodhohen kryesisht dioksid karboni dhe avuj uji, ndërsa djegia jo e plotë mund të shkaktojë prodhimin e monoksidit të karbonit, një gaz helmues.
Një veçori tjetër teknike është se presioni brenda bombolës përcaktohet kryesisht nga temperatura dhe përbërja e përzierjes propan-butan dhe jo drejtpërdrejt nga sasia e gazit që ndodhet në të.
Gazi i lëngshëm dhe infrastruktura ndërkombëtare e furnizimit
Zinxhiri i furnizimit me gaz të lëngshëm kërkon një infrastrukturë të specializuar, e cila përfshin impiantet e përpunimit dhe lëngëzimit, cisternat e transportit, terminalet e magazinimit dhe njësitë e rigazifikimit, në rastin e gazit natyror të lëngshëm.
Në këtë pikë duhet bërë dallimi teknik midis GLN-së (LPG), që përbëhet kryesisht nga propani dhe butani, dhe gazit natyror të lëngshëm (GNL/LNG), i cili përbëhet kryesisht nga metani dhe kërkon temperatura shumë të ulëta, rreth -162°C, për t’u mbajtur në gjendje të lëngshme.
Ky dallim është thelbësor për të kuptuar infrastrukturën energjetike ndërkombëtare dhe zhvillimet e tregut.
Evropa kërkon alternativa për të garantuar sigurinë energjetike
Konflikti Rusi-Ukrainë dhe tensionet në Lindjen e Mesme kanë rikthyer në qendër të vëmendjes sigurinë e furnizimit me energji në Evropë.
Varësia historike nga furnizimet ruse ka detyruar shumë vende evropiane të rishikojnë strategjitë e tyre energjetike dhe të kërkojnë burime alternative.
Në këtë kontekst, gazi natyror i lëngshëm (LNG) ka fituar rëndësi të veçantë, pasi mund të transportohet me anije nga vende të ndryshme prodhuese, pa qenë i kushtëzuar nga një rrjet i vetëm tubacionesh.
Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Katari dhe Australia janë ndër eksportuesit kryesorë të këtij produkti në tregun ndërkombëtar.
Megjithatë, furnizimi me LNG nuk është pa vështirësi. Ai ndikohet nga kontratat afatgjata, kapacitetet e terminaleve, kërkesa globale, kostot e transportit dhe konkurrenca ndërmjet vendeve importuese.
Në një treg të tensionuar, ngarkesat me gaz mund të ridrejtohen drejt blerësve që ofrojnë çmime më të larta, duke ndikuar drejtpërdrejt në kostot e furnizimit.
Për këtë arsye, diversifikimi i burimeve dhe investimet në infrastrukturë janë bërë elementë thelbësorë të politikave energjetike evropiane.
Gjermania dhe Franca, investime për pavarësi më të madhe energjetike
Zhvillimet e viteve të fundit kanë treguar se infrastruktura e gazit të lëngshëm është kthyer në një çështje strategjike për shtetet evropiane.
Gjermania, pas përkeqësimit të marrëdhënieve energjetike me Rusinë dhe pezullimit të projektit Nord Stream 2, përshpejtoi planet për ndërtimin e terminaleve të importit të LNG-së.
Edhe Franca ka zhvilluar një infrastrukturë të rëndësishme portuale për importimin e gazit natyror të lëngshëm, me terminalet e saj në Fos-Tonkin, Montoir-de-Bretagne, Fos-Cavaou dhe Dunkerque.
Këto investime kanë si qëllim zgjerimin e mundësive të furnizimit, rritjen e fleksibilitetit të tregut dhe uljen e varësisë nga një numër i kufizuar furnizuesish.
Në këtë mënyrë, energjia nuk është më thjesht një çështje ekonomike apo industriale, por edhe një element i rëndësishëm i sigurisë kombëtare dhe marrëdhënieve ndërkombëtare.
Gazi dhe gjeopolitika: një marrëdhënie e pandashme
Transportimi i gazit nëpërmjet tubacioneve krijon marrëdhënie të forta ekonomike dhe politike ndërmjet vendeve prodhuese, tranzituese dhe konsumatore.
Shembulli i marrëdhënieve Rusi-Bashkimi Evropian tregon se varësia energjetike mund të shndërrohet në një instrument me ndikim të drejtpërdrejtë gjeopolitik.
Vendet që kontrollojnë burimet, rrugët e transportit dhe infrastrukturën e furnizimit kanë një pozicion të rëndësishëm në tregun ndërkombëtar.
Ndryshe nga gazi që transportohet vetëm nëpërmjet tubacioneve, LNG-ja ofron më shumë fleksibilitet, sepse mund të blihet nga prodhues të ndryshëm dhe të transportohet në destinacione të ndryshme, në varësi të kapaciteteve portuale dhe kushteve të tregut.
Pikërisht kjo veçori e bën atë një alternativë me rëndësi strategjike për Evropën.
Krahasimi energjetik: Një ton LNG sa ton linjit i Kosovës zëvendëson?
Një nga pjesët më interesante të analizës së inxhinierit Agim Daja është krahasimi i fuqisë kalorifike ndërmjet gazit natyror të lëngshëm dhe linjitit të Kosovës.
Për këtë krahasim janë marrë vlera orientuese të fuqisë kalorifike të ulët (NCV/LHV).
1. Linjiti i Kosovës
Për linjitin kosovar është marrë një vlerë mesatare orientuese prej rreth 2.000 kcal/kg.
Për një ton linjit, pra 1.000 kilogramë, kemi:
1.000 × 2.000 = 2.000.000 kcal.
Pra, një ton linjit përmban rreth 2 milionë kilokalori energji termike.
2. Gazi natyror i lëngshëm (LNG)
Për LNG-në është marrë një vlerë kalorifike orientuese prej rreth 12.000 kcal/kg.
Për një ton produkt:
1.000 × 12.000 = 12.000.000 kcal.
Pra, një ton LNG përmban rreth 12 milionë kilokalori energji termike.
3. Çfarë tregon krahasimi?
Duke krahasuar dy vlerat:
12.000.000 : 2.000.000 = 6.
Rezultati tregon se, sipas këtyre vlerave orientuese, një ton gaz natyror i lëngshëm përmban rreth gjashtë herë më shumë energji termike sesa një ton linjit kosovar.
Në terma të thjeshtë:
- 1 ton LNG ≈ 6 ton linjit kosovar.
- 1 ton linjit kosovar përmban rreth 16,7% të energjisë së një toni LNG.
Nëse energjia shprehet në kilovat-orë termike, rezultatet orientuese janë:
- 1 ton linjit: rreth 2.222 kWh termike.
- 1 ton LNG: rreth 14.444 kWh termike.
Duhet theksuar se këto janë vlera të energjisë termike të përmbajtur në karburant dhe jo të energjisë elektrike që mund të prodhohet prej tij.
Për të përcaktuar prodhimin real të energjisë elektrike duhet të merren parasysh rendimenti i termocentralit, teknologjia e përdorur, humbjet energjetike dhe karakteristikat konkrete të karburantit.
Gjithashtu, për një krahasim teknik dhe ekonomik përfundimtar duhet të përdoret fuqia kalorifike reale e linjitit që shfrytëzohet në termocentralet e Kosovës, pasi lagështia dhe përbërja e tij ndikojnë ndjeshëm në vlerën energjetike.
Diversifikimi energjetik, një domosdoshmëri për të ardhmen
Analiza e inxhinierit Agim Daja evidenton rëndësinë që kanë burimet e ndryshme të gazit në sistemet moderne energjetike.
Fuqia e lartë kalorifike, mundësia e transportimit, fleksibiliteti i furnizimit dhe përdorimi në sektorë të ndryshëm e bëjnë gazin një alternativë me interes të veçantë në kushtet e ndryshimeve të tregut ndërkombëtar.
Megjithatë, zgjedhja e një burimi energjie nuk mund të mbështetet vetëm te sasia e energjisë që përmban një ton karburant. Duhet të vlerësohen edhe kostoja e importit, infrastruktura, siguria e furnizimit, rendimenti i impianteve, ndikimi mjedisor dhe qëndrueshmëria ekonomike.
Në një botë ku energjia është kthyer në një nga faktorët kryesorë të zhvillimit ekonomik dhe të sigurisë kombëtare, njohja e karakteristikave teknike dhe potencialit të burimeve alternative përbën një domosdoshmëri.
Agim Daja, inxhinier mekanik, specialist i termikës dhe ndërtimit, sjell përmes kësaj analize një këndvështrim teknik mbi një prej çështjeve më të rëndësishme të kohës: energjinë, eficiencën dhe alternativat për një furnizim më të sigurt në të ardhmen.
