NGA FATMIR POPJA
Tiranë, 26 tetor 2026 /Albania Express News/ – Një vizitë studimore e organizuar nga EcoAlbania mblodhi 16 përfaqësues shqiptarë në rajonin e Adriatikut Verior, ku ata u njohën me praktika konkrete të restaurimit të habitateve, monitorimit të biodiversitetit, përfshirjes së shoqërisë civile dhe zhvillimit të turizmit të qëndrueshëm. Nisma zhvillohet në kuadër të projektit PAMANCA, të financuar nga Bashkimi Evropian.
Izola, Slloveni – Trieste dhe Grado, Itali | 19–22 tetor 2026
Si mund të mbrohen më mirë pasuritë natyrore të Shqipërisë? Çfarë mund të bëhet për të parandaluar degradimin e habitateve, për të forcuar menaxhimin e zonave të mbrojtura dhe për të zhvilluar turizmin pa cenuar biodiversitetin?
Përgjigjet ndaj këtyre sfidave u kërkuan përmes një vizite studimore në Slloveni dhe Itali, ku 16 përfaqësues nga Shqipëria u njohën nga afër me disa prej përvojave të menaxhimit dhe ruajtjes së natyrës në rajonin e Adriatikut Verior.
Vizita, e organizuar nga organizata mjedisore EcoAlbania nga 19 deri më 22 tetor 2026, bashkoi përfaqësues të organizatave të shoqërisë civile, aktivistë, dashamirës të natyrës, punonjës të administratave rajonale të zonave të mbrojtura (AdZM) dhe përfaqësues të institucioneve publike, përfshirë Inspektoratin Kombëtar të Mbrojtjes së Territorit (IKMT).
Qëllimi ishte njohja me modele konkrete që ndërthurin mbrojtjen e biodiversitetit me kërkimin shkencor, edukimin mjedisor, pjesëmarrjen qytetare dhe zhvillimin ekonomik të komuniteteve lokale.
Përmes vizitave në terren, prezantimeve dhe diskutimeve me specialistë e përfaqësues të institucioneve përgjegjëse, pjesëmarrësit shqyrtuan mënyrat se si menaxhohen habitatet natyrore, si monitorohen ekosistemet dhe si organizohen vizitat për të garantuar një ekuilibër ndërmjet ruajtjes së natyrës dhe përdorimit të qëndrueshëm të saj.
Në fokus ishin katër përvoja me rëndësi të veçantë: Rezervati Natyror Škocjanski Zatok në Slloveni, Zona Detare e Mbrojtur Miramare në Itali, Rezervati Natyror i Grykëderdhjes së lumit Isonzo dhe territori i Marezige, ku traditat bujqësore dhe turizmi lidhen ngushtë me zhvillimin lokal.
Škocjanski Zatok: Si e shpëtoi mobilizimi qytetar një ligatinë nga degradimi
Një nga përvojat më domethënëse të vizitës ishte ajo e Rezervatit Natyror Škocjanski Zatok, pranë qytetit të Koperit në Slloveni.
Me një sipërfaqe prej rreth 122 hektarësh, kjo ligatinë përbën një habitat të rëndësishëm për shpendët dhe specie të tjera të lidhura me mjediset ujore.
Historia e saj dëshmon se mbrojtja e natyrës nuk fillon gjithmonë me një vendim institucional. Në shumë raste, ajo nis me reagimin e qytetarëve dhe të organizatave që kuptojnë rrezikun përpara se dëmi të bëhet i pakthyeshëm.
Në vitin 1993, organizata sllovene për studimin dhe vëzhgimin e shpendëve, DOPPS–BirdLife Slovenia, nisi një fushatë për mbrojtjen e ligatinës, e cila rrezikohej nga degradimi dhe planet për zhvillimin industrial e tregtar.
Fushata mobilizoi mbështetjen publike dhe mblodhi rreth 7 mijë firma në një peticion për mbrojtjen e zonës.
Përpjekjet u pasuan nga shpallja e territorit si rezervat natyror në vitin 1998. Një vit më vonë, menaxhimi iu besua organizatës DOPPS, duke krijuar një shembull të rëndësishëm të përfshirjes së shoqërisë civile në administrimin e drejtpërdrejtë të një zone të mbrojtur.
Përmes ndërhyrjeve për restaurimin e habitateve, përfshirë projekte të mbështetura nga programi evropian LIFE, zona u zhvillua si një hapësirë ku ndërthuren ruajtja e biodiversitetit, monitorimi shkencor, edukimi mjedisor dhe vizitat e organizuara për publikun.
Gjatë vizitës, përfaqësuesit shqiptarë u njohën me historikun e rezervatit, masat e marra për rehabilitimin e habitateve dhe mënyrën e organizimit të vizitorëve.
Mësimi për Shqipërinë është i qartë: mbrojtja e natyrës kërkon jo vetëm shpalljen e zonave të mbrojtura, por edhe përfshirjen aktive të qytetarëve, ekspertizë profesionale dhe menaxhim të vazhdueshëm.
Përvoja sllovene tregon se angazhimi qytetar mund të ndikojë drejtpërdrejt në vendimmarrje, ndërsa ruajtja afatgjatë e rezultateve kërkon përgjegjësi të qarta dhe burime të qëndrueshme.
Miramare: Shkenca dhe bashkëpunimi në mbrojtjen e biodiversitetit detar
Një tjetër ndalesë e rëndësishme ishte Zona Detare e Mbrojtur Miramare, pranë Triestes në Itali, e njohur për historikun e saj në mbrojtjen e ekosistemeve detare.
Nisma për mbrojtjen e mjedisit detar në këtë zonë daton në vitin 1973, ndërsa në vitin 1986 Miramare u shpall zyrtarisht rezervat detar shtetëror. Menaxhimi i saj kryhet nga WWF Italia.
Gjatë vizitës, pjesëmarrësit ndoqën prezantime nga drejtuesit dhe specialistët e rezervatit, duke u njohur me organizimin e menaxhimit, aktivitetet kërkimore dhe mekanizmat që përdoren për ruajtjen e biodiversitetit detar.
Vëmendje e veçantë iu kushtua monitorimit të ekosistemeve dhe përdorimit të të dhënave shkencore për të vlerësuar gjendjen e mjedisit dhe për të orientuar vendimmarrjen.
Po ashtu, u diskutua rëndësia e edukimit mjedisor dhe e bashkëpunimit ndërmjet institucioneve publike, universiteteve, organizatave mjedisore dhe aktorëve të tjerë.
Modeli i Miramare dëshmon se organizatat e shoqërisë civile mund të luajnë një rol të drejtpërdrejtë në menaxhimin e zonave të mbrojtura, në bashkëpunim me autoritetet përgjegjëse dhe komunitetin shkencor.
Kjo përvojë ngre një çështje me rëndësi edhe për Shqipërinë: si mund të përmirësohet bashkëpunimi ndërmjet administratave të zonave të mbrojtura, organizatave mjedisore dhe institucioneve kërkimore?
Përdorimi më i mirë i të dhënave, monitorimi periodik dhe vlerësimi i rezultateve mund të ndihmojnë që vendimet për mbrojtjen e natyrës të mbështeten në evidenca shkencore dhe jo vetëm në ndërhyrje të pjesshme apo afatshkurtra.
Isola della Cona: Kur mbrojtja e natyrës bashkëjeton me turizmin e qëndrueshëm
Më 21 tetor, delegacioni shqiptar vizitoi Isola della Cona, pjesë e Rezervatit Natyror të Grykëderdhjes së lumit Isonzo, në rajonin Friuli-Venezia Giulia të Italisë.
Ligatinat, kallamishtet, livadhet e lagështa dhe sipërfaqet ujore të kësaj zone krijojnë kushte të rëndësishme për një larmi speciesh, veçanërisht për shpendët shtegtarë dhe ata rezidentë.
Përmes restaurimit ekologjik dhe menaxhimit aktiv, zona është zhvilluar si një hapësirë e rëndësishme për ruajtjen e habitateve, vëzhgimin e shpendëve dhe edukimin mjedisor.
Interes të veçantë paraqet mënyra e organizimit të menaxhimit, ku ndërthuren përgjegjësitë e autoriteteve publike, mbështetja tekniko-shkencore e Stacionit Biologjik Isola della Cona dhe angazhimi operacional i kooperativës Rogos.
Kjo e fundit kontribuon në shërbimet dhe aktivitetet që lidhen me vizitorët, duke ndihmuar në organizimin e përvojës turistike në përputhje me karakterin natyror të territorit.
Gjatë vizitës, pjesëmarrësit u njohën me menaxhimin e habitateve, organizimin e vizitorëve dhe marrëdhënien ndërmjet ruajtjes së biodiversitetit dhe zhvillimit të turizmit të natyrës.
Ky model ilustron mundësinë e ndarjes së përgjegjësive ndërmjet aktorëve të ndryshëm: institucionet publike për qeverisjen dhe mbikëqyrjen, specialistët për mbështetjen shkencore dhe aktorët lokalë për shërbimet dhe veprimtaritë që zhvillohen në territor.
Për Shqipërinë, ku shumë zona të mbrojtura kanë potencial për turizmin natyror, kjo përvojë ngre një çështje thelbësore: si mund të zhvillohet turizmi pa e kthyer natyrën në viktimë të suksesit të vet?
Përgjigjja lidhet me planifikimin, kufizimin e presionit mbi habitatet e ndjeshme, informimin e vizitorëve dhe krijimin e shërbimeve që gjenerojnë përfitime për komunitetet, pa cenuar objektivat e ruajtjes.
Marezige: Zhvillimi ekonomik nis edhe jashtë kufijve të zonave të mbrojtura
Programi përfshiu edhe Marezige, në Istrian Sllovene, një territor ku traditat bujqësore, prodhimi vendas dhe turizmi përbëjnë pjesë të rëndësishme të identitetit lokal.
Përmes njohjes me zonën dhe diskutimeve me një përfaqësues të autoritetit përgjegjës për ruajtjen e natyrës në rajonin më të gjerë të Istrias Sllovene, pjesëmarrësit shqyrtuan lidhjen ndërmjet peizazhit, ekonomisë vendase dhe zhvillimit turistik.
Edhe pse Marezige nuk është zonë e mbrojtur, përfshirja e saj në program kishte rëndësi për të zgjeruar perspektivën mbi mënyrën se si mund të ndërtohen marrëdhënie të qëndrueshme ndërmjet ruajtjes së natyrës dhe zhvillimit ekonomik.
Fermerët, prodhuesit vendas, bizneset e vogla dhe komunitetet lokale mund të kontribuojnë në ruajtjen e identitetit të territorit, promovimin e produkteve tradicionale dhe krijimin e mundësive të reja ekonomike.
Ky këndvështrim është veçanërisht i rëndësishëm për Shqipërinë, ku shumë zona me vlera të larta natyrore rrethohen nga fshatra dhe territore me tradita bujqësore, kulturore e turistike.
Përfshirja e këtyre komuniteteve në planifikim dhe zhvillim mund të ndihmojë në krijimin e një marrëdhënieje më të qëndrueshme ndërmjet mbrojtjes së mjedisit dhe mirëqenies ekonomike.
Çfarë mund të mësojë Shqipëria nga këto përvoja?
Vizita në Slloveni dhe Itali prezantoi modele të ndryshme menaxhimi, por edhe disa parime të përbashkëta që mund të shërbejnë si pikënisje për përmirësimin e qeverisjes së zonave të mbrojtura në Shqipëri.
1. Forcimi i rolit të shoqërisë civile
Përvoja e Škocjanski Zatok tregon se organizatat mjedisore dhe qytetarët mund të ndikojnë në mbrojtjen e territoreve me vlera të larta natyrore.
Për Shqipërinë, kjo nënkupton mundësi më të mëdha për pjesëmarrje në monitorim, konsultim publik, advokim dhe, kur kuadri ligjor e lejon, bashkëpunim në menaxhimin e zonave të mbrojtura.
2. Vendimmarrje e mbështetur në shkencë
Modeli i Miramare vë në pah rëndësinë e monitorimit të vazhdueshëm dhe përdorimit të të dhënave shkencore.
Vlerësimi i gjendjes së habitateve dhe i ndryshimeve në biodiversitet duhet të ndihmojë në përcaktimin e prioriteteve dhe në matjen e rezultateve të masave të marra.
3. Bashkëpunim ndërmjet institucioneve dhe komuniteteve lokale
Përvoja e Isola della Cona tregon se menaxhimi mund të përfshijë aktorë të ndryshëm, me përgjegjësi të përcaktuara.
Bashkëpunimi ndërmjet administratave publike, specialistëve, organizatave mjedisore dhe bizneseve lokale mund të përmirësojë shërbimet dhe të krijojë përfitime për komunitetin.
4. Turizëm i organizuar dhe i përgjegjshëm
Zhvillimi turistik në zonat e mbrojtura duhet të mbështetet në planifikim dhe në respektimin e kapaciteteve ekologjike të territorit.
Informimi i vizitorëve, përcaktimi i itinerareve dhe mbrojtja e habitateve të ndjeshme janë elemente të rëndësishme për të shmangur dëmtimin e natyrës.
5. Zhvillim ekonomik në harmoni me mjedisin
Mbrojtja e natyrës mund të krijojë mundësi për turizmin e përgjegjshëm, produktet vendase dhe shërbimet komunitare.
Megjithatë, këto përfitime kërkojnë bashkëpunim, planifikim dhe mekanizma që garantojnë se zhvillimi ekonomik nuk bie ndesh me objektivat e ruajtjes.
Modelet evropiane nuk kopjohen, por përshtaten
Përvojat e Sllovenisë dhe Italisë ofrojnë shembuj konkretë, por zbatimi i tyre në Shqipëri nuk mund të bëhet automatikisht.
Çdo zonë e mbrojtur ka veçoritë e veta ekologjike, sociale dhe ekonomike. Për këtë arsye, përshtatja e praktikave kërkon vlerësimin e kuadrit ligjor, kapaciteteve institucionale, burimeve financiare dhe nevojave specifike të territorit.
Sfida nuk është thjesht të shpallen zona të reja të mbrojtura, por të sigurohet që statusi i mbrojtjes të shoqërohet me menaxhim efektiv, monitorim, transparencë dhe përgjegjësi të qarta.
Një rol të rëndësishëm në këtë proces mund të luajnë edhe organizatat e shoqërisë civile, përmes pjesëmarrjes në vendimmarrje, monitorimit të politikave publike dhe ndërgjegjësimit të komuniteteve.
PAMANCA: Forcimi i mbrojtjes së natyrës në Shqipëri
Vizita studimore u zhvillua në kuadër të projektit PAMANCA – „Zonat e Mbrojtura kanë Rëndësi – Avokim për Ruajtjen e Natyrës në Shqipëri”, i financuar nga Bashkimi Evropian.
Projekti synon të forcojë mbrojtjen e biodiversitetit dhe qeverisjen e zonave të mbrojtura në Shqipëri, përmes rritjes së transparencës, monitorimit të politikave publike dhe fuqizimit të rolit të shoqërisë civile në proceset vendimmarrëse.
Përfshirja e përfaqësuesve të organizatave mjedisore, administratave të zonave të mbrojtura dhe institucioneve publike në këtë vizitë krijon mundësi për shkëmbimin e njohurive dhe identifikimin e praktikave që mund të përshtaten me realitetin shqiptar.
Përvoja e Adriatikut Verior përcjell një mesazh të rëndësishëm: ruajtja e natyrës nuk është vetëm përgjegjësi e institucioneve, por një proces që kërkon shkencë, angazhim qytetar, bashkëpunim dhe vizion afatgjatë.
Për Shqipërinë, sfida mbetet që këto parime të përkthehen në veprime konkrete, në mënyrë që zonat e mbrojtura të mos jenë vetëm territore të përcaktuara në hartë, por ekosisteme të ruajtura, hapësira për edukim dhe kërkim shkencor, si dhe burime zhvillimi të qëndrueshëm për komunitetet që jetojnë pranë tyre.
