TIRANË, 08 shtator 2026 /Albania Express News/- Debati për propozimin e krijimit të një statusi sovran për Kryegjyshatën Botërore Bektashiane në Shqipëri është rikthyer në vëmendjen publike, këtë herë përmes një komunikimi zyrtar drejtuar Komisionit Evropian nga Dr. Arben Ramkaj.
Ramkaj ka bërë publike në rrjetet sociale letrën që i ka adresuar Komisionerit Evropian për Punët e Brendshme dhe Migracionin, Magnus Brunner, duke sqaruar se nisma është ndërmarrë në cilësinë e tij personale dhe nuk përfaqëson asnjë organizatë apo institucion.
Në qendër të komunikimit është kërkesa që institucionet evropiane të tregojnë vëmendje ndaj nismës së propozuar nga qeveria shqiptare për krijimin e një statusi sovran për Selinë Botërore të Urdhrit Bektashi në Tiranë.
Ramkaj thekson se qëllimi i tij nuk është të vërë në diskutim komunitetin bektashi, historinë apo trashëgiminë e tij shpirtërore, por të ngrejë pikëpyetje mbi aspektet kushtetuese, juridike dhe të barazisë ndërmjet komuniteteve fetare që mund të lindin nga koncepti i një statusi sovran.
“Çështje juridikisht e dallueshme”
Në letrën drejtuar Komisionit Evropian, Ramkaj sjell në vëmendje deklaratat publike të Kryeministrit Edi Rama, i cili në shtator të vitit 2024 njoftoi synimin për të mbështetur krijimin e një entiteti sovran bektashi në Tiranë.
Sipas Ramkajt, në deklarimet e mëvonshme është folur për një entitet që nuk do të kishte polici, dogana apo administratë tatimore dhe që do të funksiononte në përputhje me Kushtetutën e Shqipërisë.
Megjithatë, ai argumenton se mbeten për t’u sqaruar çështje themelore, ndër të cilat kuptimi juridik i termit “status sovran”, ekzistenca ose jo e një territori të përcaktuar, shtetësia, imunitetet, personaliteti juridik ndërkombëtar, kompetencat publike dhe marrëdhënia e këtij entiteti me rendin kushtetues shqiptar.
Sipas tij, mbrojtja e të drejtave fetare dhe autonomia institucionale e komunitetit bektashi janë çështje të ndryshme nga dhënia e mundshme e sovranitetit territorial apo e kompetencave të ngjashme me ato të një shteti.
“Respekt të plotë për komunitetin bektashi”
Një pjesë e rëndësishme e qëndrimit të Ramkajt i kushtohet sqarimit se kritikat e tij nuk janë të drejtuara ndaj komunitetit bektashi.
Ai shprehet se ka “respekt të sinqertë” për komunitetin, trashëgiminë e tij shpirtërore dhe kontributin historik në Shqipëri dhe rajon.
Sipas tij, besimtarët bektashinj duhet të gëzojnë të njëjtën mbrojtje, dinjitet, të drejta pronësore, autonomi institucionale dhe liri të praktikimit të fesë si çdo komunitet tjetër fetar.
Ramkaj argumenton se këto të drejta mund të garantohen përmes kuadrit kushtetues dhe ligjor, mbrojtjes së pronës, institucioneve kulturore e akademike dhe pjesëmarrjes së barabartë në jetën publike, pa prekur rendin territorial dhe kushtetues të Shqipërisë.
Pesë shqetësimet e ngritura
Në komunikimin e tij, Dr. Ramkaj identifikon disa çështje që, sipas tij, meritojnë vëmendje në nivel evropian.
Së pari, barazia ndërmjet komuniteteve fetare. Ai ngre shqetësimin se një status sovran ose i ngjashëm me atë shtetëror për një komunitet të vetëm mund të krijojë një diferencim të veçantë në raport me komunitetet e tjera fetare.
Së dyti, rreziku i sektarizimit. Sipas Ramkajt, ndryshimi i statusit të një tradite fetare në një entitet sovran mund të krijojë në të ardhmen pretendime të reja për përfaqësim ose privilegje dhe të ndikojë në ekuilibrat e bashkëjetesës fetare.
Së treti, pasojat rajonale dhe gjeopolitike. Duke marrë në konsideratë praninë e komuniteteve bektashiane në disa vende të Ballkanit, ai argumenton se një qendër fetare me status sovran mund të krijojë diskutime të reja për përfaqësimin fetar, marrëdhëniet ndërkufitare dhe ndikimin e jashtëm.
Së katërti, precedenti që mund të krijohet. Ramkaj ngre pyetjen nëse një model i tillë mund të shërbejë në të ardhmen si precedent për kërkesa të tjera për autonomi territoriale ose status të veçantë mbi baza fetare apo identitare.
Së pesti, analogjia me Vatikanin. Në letrën e tij, ai argumenton se krijimi i Qytetit të Vatikanit përmes Traktatit të Lateranit të vitit 1929 lidhet me rrethana specifike historike dhe ndërkombëtare dhe, për këtë arsye, nuk mund të konsiderohet automatikisht si një model i transferueshëm në rastin shqiptar.
Fokus edhe te rruga evropiane e Shqipërisë
Një tjetër argument i ngritur në komunikim lidhet me procesin e integrimit evropian të Shqipërisë.
Ramkaj vlerëson se një nismë e kësaj natyre, nëse do të shoqërohej me ndryshime kushtetuese, pasoja territoriale, rregullime të shtetësisë, imunitete apo personalitet juridik ndërkombëtar, nuk do të mund të konsiderohej vetëm si një çështje simbolike apo shpirtërore.
Ai kërkon që, në rast se përgatitet një instrument konkret juridik, ai të publikohet dhe t’i nënshtrohet një shqyrtimi të plotë kushtetues dhe ligjor.
Në këtë kuadër, Ramkaj i kërkon Komisionit Evropian të marrë në konsideratë çështjen në raport me procesin e anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian, sundimin e ligjit, të drejtat themelore dhe standardet e barazisë.
Kërkesa për konsultim dhe ekspertizë të pavarur
Në komunikimin e tij, Dr. Ramkaj kërkon gjithashtu një proces të gjerë konsultimi përpara ndërmarrjes së masave konkrete.
Ai propozon përfshirjen në diskutim të komuniteteve fetare, Kuvendit, shoqërisë civile dhe ekspertëve shqiptarë e ndërkombëtarë.
Një tjetër kërkesë është që, pas hartimit të një projektinstrumenti zyrtar, të merret në konsideratë edhe një ekspertizë e pavarur kushtetuese, përfshirë mundësinë e një opinioni nga Komisioni i Venecias.
Sipas Ramkajt, kjo do të ndihmonte në krijimin e një procesi transparent dhe të bazuar në ekspertizë juridike.
“Liria fetare forcohet kur çdo komunitet mbrohet në mënyrë të barabartë”
Në përfundim të letrës së tij, Dr. Arben Ramkaj thekson se modeli shqiptar i bashkëjetesës fetare duhet të ruhet dhe të konsolidohet mbi bazën e qytetarisë së barabartë, autonomisë institucionale dhe dialogut.
“Liria fetare forcohet kur çdo komunitet mbrohet në mënyrë të barabartë nga shteti dhe jo kur një komunitet shndërrohet në shtet”, është një nga përfundimet kryesore të qëndrimit të tij.
Ramkaj e cilëson komunikimin si një nismë personale dhe si një përpjekje për të hapur një diskutim institucional mbi një çështje që, sipas tij, kërkon qartësi juridike dhe kushtetuese.
Ndërkohë, debati mbi statusin e propozuar për Kryegjyshatën Botërore Bektashiane mbetet një nga çështjet më të veçanta të diskutimit publik në Shqipëri, ndërsa rëndësia e tij do të varet edhe nga forma konkrete juridike që mund të marrë nisma dhe nga procedurat kushtetuese e ligjore që do të ndiqen.