Rrjedha e vrullshme e lumit Shkumbin, e cila vijon prej një jave me intensitet të lartë, ka vënë në rrezik serioz shembjen e Ura Antike të Kamares, një ndër monumentet më të çmuara të trashëgimisë kulturore në qarkun e Elbasanit.
Sonte, banorët e lagjes Mirakë, pranë së cilës ndodhet ura, kanë dhënë alarmin për rrezikun e shkatërrimit të plotë, pasi një nga harqet kryesore është dëmtuar rëndë.
Ura e Kamares ndodhet rreth 5 km larg qytetit të Librazhdit, në fshatin Mirakë të Njësisë Administrative Polis. Për vlerat arkitekturore dhe historike që mbart, ajo u shpall monument kulture i kategorisë së parë në vitin 1963.
E ndërtuar rreth viteve 1714, ura ka kaluar disa periudha rindërtimi, përfshirë edhe gjatë kohës osmane. Me tre qemerët e saj karakteristikë prej guri gri, të sjellë nga mali i Murrashit, ura përfaqëson mjeshtërinë e rrallë të ndërtimit mesjetar shqiptar.
Lumi Shkumbin, i njohur për rrjedhën e shpejtë gjatë periudhave me reshje, këtë javë është kthyer në kërcënimin më të madh për Ura Antike të Kamares. Prurjet e vrullshme dhe jashtëzakonisht të mëdha kanë vazhduar të godasin bazamentet e saj, duke dëmtuar gurët shekullorë që e mbajnë në këmbë prej më shumë se 300 vitesh.
Sipas specialistëve të trashëgimisë kulturore, situata cilësohet kritike. Çdo orë shtesë e ekspozimit ndaj rrjedhës së vrullshme rrit rrezikun që harqet mbajtëse të urës të shemben. Nëse njëri prej qemereve të dëmtuara shembet, rrëzimi gjithëpërfshirës i urës do të bëhet i pashmangshëm.
“Kemi të bëjmë me një monument unik dhe jashtëzakonisht delikat. Gurgdhendja mesjetare është e pambrojtur përballë forcës së ujit. Një ndërhyrje emergjente është domosdoshmëri absolute,” thotë një ekspert i peizazhit kulturor në Librazhd.
Banorët e lagjes Mirakë e Librazhdit, të cilët e kanë urën pjesë të historisë së tyre familjare brez pas brezi, thonë se situata është më shqetësuese se kurrë. Sipas tyre, tingujt e gurëve që lëvizin dhe copëzat që shkëputen nga qemeri dëgjohen rëndom gjatë natës. Për ta, rreziku nuk është vetëm humbja e një monumenti të çmuar, por edhe e një pjese të shpirtit të zonës.
“Është pjesë e historisë sonë. Ne jemi rritur me këtë urë, kemi kaluar fëmijërinë këtu. S’duam ta shohim të zhduket para syve tanë,” shprehen banorët, të cilët sot paralajmëruan institucionet me urgjencë.
Ndërhyrja e institucioneve të kulturës, bashkisë dhe strukturave të emergjencave është kërkuar menjëherë nga komuniteti dhe ekspertët vendas. Propozimi i tyre i parë është devijimi i rrjedhës së ujit përkohësisht dhe vendosja e mbrojtjeve të menjëhershme për të mos lejuar “shkuljen” e gurëve.
Nëse ura shembet, Shqipëria humbet një prej monumenteve më të vjetra mesjetare të lidhur me rrugën legjendare Egnatia, një pikë referimi për mijëra udhëtarë ndër shekuj.
Edhe turistët e huaj, të cilët ndodheshin pranë urës, janë shprehur të tronditur kur panë dëmtimet. Ata e konsideruan të paimagjinueshme që një monument historik të jetë pa mbrojtje dhe në prag rrëzimi.
“Është një mrekulli arkitekturore. S’mund ta besojmë që rrezikon të zhduket. Këto ura kanë vlerë për mbarë botën, jo vetëm për Shqipërinë,” tha një vizitor gjerman.
Ura e Kamares, e cila ka sfiduar shekuj, perandori dhe epoka të tëra, sot ndodhet në betejën e saj më të vështirë: atë me natyrën. Nëse nuk ndërhyhet në orët dhe ditët në vijim, rrezikohet që historia të përsëritet jo si trashëgimi, por si humbje.