Në Foto / Ivonne Sánchez-Barea
Intervistoi: Irma Kurti
SPANJË, 28 shtator 2026 /Albania Express News/- Arti, letërsia dhe krijimtaria si ura që lidhin kultura, njerëz dhe botë të ndryshme. Ky është universi krijues i poetes, piktore dhe skulptore ndërkombëtare Ivonne Sánchez-Barea, një artiste me origjinë dhe përvojë të ndërthurur mes Shteteve të Bashkuara, Kolumbisë dhe Spanjës.
E lindur në Nju Jork në vitin 1955 dhe prej vitesh banuese në Spanjë, Sánchez-Barea ka ndërtuar një karrierë të pasur në disa fusha të artit dhe letërsisë. Studimet në Shtetet e Bashkuara, Kolumbi, Paris dhe Madrid kanë ndikuar në formimin e saj artistik dhe në krijimin e një identiteti që ajo vetë e përkufizon si “universal”.
Ajo është Zëvendëspresidente e Çmimit Ndërkombëtar Gabriel Galloni për Art dhe Poezi në Spanjë për vitin 2026, si dhe Zëvendëspresidente për Evropën e FUNEMA International, detyrë që e mban që prej vitit 2017. Ka themeluar organizata kulturore dhe është anëtare e akademive e komiteteve shkencore në Evropë dhe Amerikë.
Me më shumë se 80 libra të botuar, veprat e saj janë përkthyer në dhjetë gjuhë dhe janë përfshirë në antologji të shumta ndërkombëtare. Gjatë viteve të fundit ajo ka marrë një sërë vlerësimesh ndërkombëtare, mes tyre çmime për paqen, letërsinë dhe inovacionin letrar.
Në Foto /Irma Kurti
Në këtë intervistë për Albania Express News, të realizuar nga poetja dhe shkrimtarja Irma Kurti, Ivonne Sánchez-Barea rrëfen marrëdhënien e saj me poezinë, pikturën dhe skulpturën, ndikimin e udhëtimeve dhe kulturave të ndryshme në krijimtarinë e saj, sfidat e botimit, si dhe projektet e reja artistike.
“Identiteti im është universal”
A e shihni veten kryesisht si poete, piktore apo skulptore, apo të gjitha bashkohen në një identitet?
Identiteti im nuk bazohet vetëm në disiplinat artistike dhe letrare, por edhe në përvojën pasuruese të të jetuarit në vende të ndryshme.
Kam pasur dy prindër me origjinë nga vende të ndryshme dhe kam lindur në një vend të tretë. Kësaj i shtohet edhe përvoja ime e punës për dhjetë vjet në misionet diplomatike arabe.
Të gjitha këto rrethana kanë krijuar një bazë të pasur nga e cila kam mësuar të transformoj edhe shprehjet e mia letrare dhe artistike.
Ndjej se kam një identitet universal. Poezia dhe piktura, në planet e tyre dy-dimensionale, si edhe skulptura, në tre dimensionet hapësinore, më kanë siguruar hapësira mendore në të cilat mund të udhëtoj lirisht.
“Nuk e kuptoj jetën pa krijimtarinë”
Cili nga këto pasione lindi i pari?
Kur lind një fëmijë, shqisat zgjohen. Së pari dëgjojmë, shohim dhe, së fundmi, mësojmë të flasim e pastaj të shkruajmë.
Që fëmijë, u mësova me një aktivitet mendor dinamik dhe inteligjent, duke u drejtuar vazhdimisht pyetje prindërve të mi dhe më pas vetes. Babai im është doktor psikoanalist dhe nëna ime poete.
Pata fatin të merrja arsim dygjuhësh, anglisht dhe spanjisht, në Kolumbi. Në vitin 1975 u transferova në Spanjë me idenë për të studiuar artin dhe i përfundova studimet në vitet 1980, duke u specializuar në skulpturë.
Kisha një mësues të shkëlqyer skulpture, i cili më hapi sytë dhe mendjen ndaj fushave të tjera, jo vetëm fizike dhe mendore, por edhe ndaj kombinimit të disiplinave, materialeve dhe eksplorimit të vazhdueshëm e pa paragjykime të fushave krijuese.
E vërteta do të jetonte gjithmonë brenda meje, në hapësirat e mia krijuese.
Jam e apasionuar pas krijimit dhe jetës. Nuk e kuptoj dot jetën pa krijimtarinë.
“Në letërsi, imazhet marrin jetë përmes fjalëve”
Në Foto / Ivonne Sánchez-Barea
Çfarë e lidh letërsinë dhe artin?
Në art, imazhet, dy- ose tredimensionale, krijohen në hapësira fizike. Në letërsi, ato marrin jetë, formë dhe shprehje përmes fjalëve.
Përmes tyre krijohen hapësira të tjera individuale, të cilat bëhen kolektive përmes poezisë, tregimeve, letërsisë etj.
“Ndihem e lirë kur shpreh veten në mënyrë autentike”
Cila është për ju mënyra më e natyrshme për të shprehur veten?
Krijimet e mia të para ishin artistike, me argjilë dhe bojë, duke përkthyer botët e mia imagjinare në letër dhe në baltë.
Unë ende ruaj disa vepra origjinale që bëra kur isha pesë vjeç dhe mbaj mend shumë mirë se çfarë më motivoi t’i bëja ato vizatime dhe piktura.
Më vonë, pothuajse në adoleshencë, poezia lindi krejt natyrshëm. Nëna ime është një poete ortodokse, me një zë të rafinuar dhe metrik.
Ndihem e lirë kur shpreh veten në mënyrë autentike. Që nga fëmijëria isha një vëzhguese e vëmendshme. Më vonë, përmes punës sime krijuese, u përpoqa të mos kopjoja kurrë, por të pikturoja dhe të krijoja nga imagjinata ime, duke eksploruar paradigma të tjera që do të më çonin drejt atij bashkimi, rezultati i të cilit jam unë: shkencë dhe art.
“Jeta ime ka qenë një udhëtim i vazhdueshëm nëpër kultura”
A ka ndikuar studimi ose jetesa jashtë vendit në krijimtarinë tuaj?
Do të thoja krejt e kundërta, duke pasur parasysh përvojat e mia të udhëtimit që nga fëmijëria.
Fillimisht nga Shtetet e Bashkuara në Kolumbi, pastaj nga Kolumbia në Spanjë dhe Francë. Viti 1968, veçanërisht maji i vitit 1968, më bëri ta shihja botën ndryshe dhe shënoi fundin e fëmijërisë sime.
U ktheva në Kolumbi, ku studiova dhe jetova deri në vitin 1975, kur erdha të jetoja në Spanjë.
Që atëherë, jeta ime ka qenë një udhëtim i vazhdueshëm nëpër kultura të tjera, duke mësuar dhe përfituar prej tyre.
“Sfida më e madhe ishte të botoja”
Në Foto / Ivonne Sánchez-Barea
Cilat kanë qenë disa nga sfidat me të cilat jeni përballur në rrugëtimin tuaj letrar?
Sfida më e madhe në karrierën time letrare, deri në shekullin XXI, ishte të botoja.
Kjo është arsyeja pse mësova të redaktoja dhe të dizajnoja librat e mi. Liria që fitova nga pavarësia për të krijuar vepra në përputhje me vizionin tim është e dukshme në shumë prej librave të mi, të cilët përmbajnë piktura dhe vizatime.
Ka ndërveprime vizuale midis poezisë dhe artit, mendimit dhe fjalës, ngjyrës dhe zërit. Ky dialog ka qenë me mua që nga fëmijëria.
I kam strukturuar përmbledhjet e mia me poezi sipas temave, duke u përqendruar në barazinë gjinore, pavarësinë dhe mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe të grave.
Këto tema përfshijnë drejtësinë, hapësirën dhe kohën, kujtesën dhe përvojën, të gjitha të rrënjosura në respektin për natyrën.
Jam mbështetur në letërsinë klasike, por edhe në atë bashkëkohore, te poetë vargjet e të cilëve më kanë frymëzuar që nga fëmijëria, si Federico García Lorca, Pablo Neruda dhe Gabriela Mistral.
Gjithashtu jam frymëzuar nga konceptet kozmogonike të fiseve indigjene të Amerikës së Jugut dhe nga çelësat shkencorë, të cilët shpesh i kam poetizuar për të krijuar hapësira të tjera nga hapësirat krijuese.
“Çdo shprehje që buron nga e vërteta lë gjurmë”
A mendoni se të shkruarit ka forcën të ndryshojë jetën tonë?
Sigurisht.
Çdo disiplinë krijuese, çdo shprehje që buron nga e vërteta e qenies njerëzore dhe nga transformimi i brendshëm drejt së jashtmes, lë një gjurmë në planin personal dhe, ndoshta, në shoqëri, histori dhe qytetërimet universale.
“Suksesi është të prekësh shpirtin e një njeriu”
Në Foto /Irma Kurti
Keni më shumë se 80 libra të botuar dhe vepra juaj është përkthyer në dhjetë gjuhë. Si e përcaktoni suksesin?
Suksesi, në vetvete, nuk përcakton plotësinë e transformimit të brendshëm që sjell kreativiteti te qeniet njerëzore.
Unë kurrë nuk e kam kërkuar suksesin.
Ajo vepër artistike apo letrare që prek lexuesin, shikuesin dhe e bën atë të vërë në pikëpyetje gjërat, është suksesi më i madh.
Vetëm akti i prekjes së shpirtit, emocioneve dhe mendimeve të një qenieje tjetër më bën të ndiej arsyen e vërtetë të ekzistencës sime.
Ndoshta ajo e tejkalon jetën time, ndoshta jo. Por e rëndësishme është se kam arritur të prek njerëzit përmes fjalëve, vizatimit, poezisë, pikturës dhe skulpturës.
Arti është një gjuhë universale që bashkon njerëzimin. Ky është suksesi.
“ART ‘Q’ – një udhëtim 23-vjeçar mes shkencës dhe krijimtarisë”
Me çfarë projektesh po punoni tani?
Disa ditë më parë botova një libër për të cilin m’u deshën 23 vjet për ta përfunduar.
Ai u ndërtua ditë pas dite dhe vit pas viti, paralelisht me progresin teknologjik.
Libri, “Parimi dhe Teoria e Artit ‘Q’ (Kuant)”, bazohet në teori dhe kreativitet shkencor, duke mbështetur punën që kam prodhuar gjatë një periudhe të titulluar ART “Q”, ku drita, si një përbërës i fotoneve, merr jetë në pikturë, shprehje dhe fjalë.
Kam planifikuar tre ekspozita arti për vitin 2026 dhe fillimin e vitit 2027: dy në Spanjë dhe një tjetër në një platformë ndërkombëtare.
Do të doja të kisha ende kohë për të kataloguar veprat e mia të plota të artit dhe për të përfunduar librat me ese nga koleksioni “Caleidoscopio”, mbi poetikën e poetëve bashkëkohorë që shkruajnë në spanjisht.
Do ta bëj për aq kohë sa të jem në gjendje të vazhdoj të shkruaj.
Vuaj nga një sëmundje degjenerative që po më zvogëlon gradualisht aftësitë motorike të duarve dhe këmbëve.