Nga Lan Qyqalla
TIRANË /PRISHTINË ,18 shtator 2026 /Albania Express News/-Ndoshta duhet ta themi një gjë që shumë njerëz e mendojnë, por pak kush guxon ta thotë hapur: praktika e tri ditëve të ngushëllimit, aty ku ende zbatohet, duhet të rishikohet seriozisht. Madje, në shumë raste, ndoshta duhet të hiqet.
Jo sepse ngushëllimi nuk ka vlerë. Përkundrazi. Ngushëllimi është një nga gjestet më njerëzore që mund t’i bëjmë dikujt në momentin më të vështirë të jetës.
Por pyetja është tjetër: A është e domosdoshme që ngushëllimi të organizohet për tri ditë rresht, me orare, me pritje masive dhe me dhjetëra apo qindra njerëz që hyjnë e dalin nga shtëpia e familjes së pikëlluar?
Dikur ky zakon kishte një kuptim të fortë njerëzor: të qëndroje pranë familjes, të ndaje dhimbjen, të tregoje solidaritet dhe respekt për të ndjerin.
Sot, në jo pak raste, ai rrezikon të shndërrohet në një ritual social, në një ekspozim të familjes dhe, më keq akoma, në një lloj matjeje të statusit shoqëror.
Kush erdhi?
Kush nuk erdhi?
Cili personalitet ishte aty?
Cili institucion dërgoi përfaqësues?
Sa njerëz të njohur kaluan nga dera?
Dhe kështu, pa e kuptuar, vëmendja largohet nga ai që ka ndërruar jetë dhe zhvendoset te ata që erdhën për të shprehur ngushëllime.
Por a duhet të matet dhimbja me listën e vizitorëve?
Një telefonatë mund të jetë ngushëllim.
Një mesazh i sinqertë mund të jetë ngushëllim.
Një vizitë pas disa ditësh mund të jetë ngushëllim.
Një ndihmë konkrete për familjen mund të jetë ngushëllim.
Edhe një fjali e thjeshtë – “Jam me ty në këtë dhimbje” – mund të ketë më shumë vlerë se një vizitë e bërë vetëm sepse “kështu e do zakoni”.
Kur shtëpia e mortit shndërrohet në vend takimi
Le të jemi realistë.
Në një shtëpi ku mbahet ngushëllimi për tri ditë, hyjnë njerëz, përshëndeten, ulen, flasin.
Dikush shpreh ngushëllime. Dikush tjetër nis një bisedë.
Diku dëgjohet një e qeshur.
Në një cep flitet për politikë.
Në një tjetër diskutohet për punë.
Dikush pyet për një person që nuk ka ardhur.
Të tjerë flasin për njerëz që kanë ardhur.
Dhe ndërkohë, në qendër të gjithë kësaj është një familje që sapo ka humbur një njeri të dashur.
Natyrisht, askush nuk mund t’u kërkojë dhjetëra njerëzve të qëndrojnë tri ditë si statuja. Jeta vazhdon dhe edhe në dhimbje njeriu mbetet njeri.
Por problemi lind kur atmosfera e përgjithshme humbet karakterin e zisë dhe shtëpia e të ndjerit fillon të ngjajë më shumë me një vend takimi shoqëror sesa me një hapësirë ku njerëzit kanë ardhur për të ndarë dhimbjen.
Një tjetër paradoks: familja e pikëlluar bëhet “mikpritëse”
Kjo është ndoshta kontradikta më e madhe.
Njeriu sapo ka humbur prindin, bashkëshortin, vëllain, motrën apo fëmijën.
Dhe çfarë i kërkojmë?
Të presë njerëz.
Të çohet në këmbë.
Të përshëndesë.
Të falënderojë.
Të përsërisë të njëjtat fjalë qindra herë.
Të dëgjojë të njëjtat formula ngushëllimi.
Të qëndrojë me njerëz edhe atëherë kur ndoshta ka nevojë vetëm të mbyllet në një dhomë dhe të qajë.
Ne themi se po shkojmë për t’ia lehtësuar dhimbjen familjes, por në shumë raste i shtojmë asaj edhe një barrë tjetër: detyrimin për të qenë mikpritëse.
Dhe këtu duhet të ndalemi.
Edhe “mirëseardhja” bëhet pjesë e ritualit
Ka raste kur kryefamiljari pret njerëzit dhe u shpreh mirënjohjen për ardhjen.
Pastaj një tjetër i ulur pranë tij u thotë “mirëseerdhët”.
Pastaj një tjetër.
Dhe një tjetër.
Në fund, gjithçka përzihet: ngushëllimet, përshëndetjet, bisedat, zërat, telefonatat dhe diskutimet.
Fjala e atij që ka ardhur humbet.
Fjala e familjarit humbet.
Dhe ajo që duhej të ishte një moment i qetë respekti shndërrohet në një pazar zërash.
A nuk është kjo një teprim?
“Erdhi filani…”
Ndoshta pjesa më problematike është ajo që ndodh pas tri ditëve.
Fillojnë komentet:
“Erdhi filani.”
“Erdhi edhe ai.”
“Na erdhi ky personalitet.”
“Erdhën njerëz nga ai institucion.”
“Na nderuan me praninë e tyre.”
Dhe pa e kuptuar, ngushëllimi për të ndjerin fillon të matet me CV-në e atyre që kanë kaluar nga dera.
Në raste ekstreme mund të dëgjosh edhe pyetjen:
“Kush duhet të vijë tjetër për të na ngushëlluar?”
Kjo fjali duhet të na bëjë të mendojmë.
Sepse nëse pas humbjes së një njeriu të dashur ajo që mbetet më shumë në kujtesë është kush erdhi, çfarë pozite kishte dhe sa i rëndësishëm ishte, atëherë diçka në këtë ritual ka humbur rrugën.
Ku mbeti njeriu që vdiq?
Ku mbeti kujtimi për të?
Ku mbeti dhimbja?
Ku mbeti boshllëku që ai la pas?
A mos po e shohim edhe vdekjen përmes syrit të statusit shoqëror?
“Shikoni kush erdhi për ne.”
Ky nuk është më thelbi i ngushëllimit.
Pas tri ditëve fillon dhimbja që nuk shihet
Ka edhe një të vërtetë tjetër.
Kur turma largohet dhe dera mbyllet, familja mbetet vetëm.
Nuk ka më personalitete.
Nuk ka më makina para shtëpisë.
Nuk ka më njerëz që hyjnë e dalin.
Nuk ka më pyetje se kush erdhi dhe kush nuk erdhi.
Mbetet një karrige bosh.
Një dhomë bosh.
Një telefon që nuk bie më nga ai person.
Një vend në tryezë që nuk do të zërë më askush.
Dhe një realitet i pakthyeshëm:
Njeriu ka ikur.
Prandaj ndoshta duhet të pyesim veten nëse tri ditët e organizuara të ngushëllimit po i shërbejnë vërtet familjes dhe të ndjerit, apo po i shërbejnë më shumë zakonit, formalitetit dhe nevojës sonë për të treguar se “kush na respektoi”.
Le ta ndryshojmë mënyrën e ngushëllimit
Ndoshta ka ardhur koha të mendojmë për një mënyrë tjetër.
Le të kemi varrimin.
Le të mblidhemi aty.
Le t’i japim të ndjerit lamtumirën e fundit me respekt dhe dinjitet.
Le t’i qëndrojmë pranë familjes.
Por pas kësaj, kush dëshiron të shprehë ngushëllime, le ta bëjë kur ta ndiejë dhe kur të mundet.
Me një telefonatë.
Me një mesazh.
Me një vizitë.
Me një fjalë të sinqertë.
Me një ndihmë konkrete.
Me një kujtim të mirë.
Ngushëllimi nuk ka nevojë për orar zyrtar.
Dhe dhimbja nuk ka një afat prej tri ditësh.
Përkundrazi, shpeshherë pas tri ditëve, kur turma largohet, fillon dhimbja e vërtetë.
Prandaj duhet ta pyesim veten:
A po e bëjmë këtë për të ndjerin dhe familjen e tij, apo për veten, për zakonet tona dhe për të treguar se kush na respektoi?
Nëse kemi arritur në pikën ku ngushëllimi po shndërrohet në detyrim, në garë sociale, në ekspozim dhe në zhurmë, atëherë ndoshta është koha ta rishikojmë.
Jo respektin për të ndjerin.
Jo solidaritetin me familjen.
Por formën se si po e shprehim atë respekt.
Një i vdekur nuk ka nevojë për turmë.
Ka nevojë për respekt.
Një familje e pikëlluar nuk ka nevojë domosdoshmërisht për tri ditë pritjeje.
Ka nevojë për qetësi.
Dhe ngushëllimi më i vlefshëm nuk është ai që bëhet para të gjithëve.
Është ai që bëhet me zemër.
Ndoshta ka ardhur koha që, aty ku ende praktikohen, tri ditët e ngushëllimit të mos shihen më si detyrim shoqëror, por të rishikohen me qetësi, duke vendosur në qendër jo zakonin, por njeriun.
Sepse në fund të fundit, respekti nuk matet me numrin e njerëzve që kalojnë nga dera. Matet me mënyrën se si e kujtojmë atë që nuk është më mes nesh.