Nga Linda Shaqiri
Çështja e shtetësisë së shqiptarëve të Luginës së Preshevës që jetojnë prej vitesh në Kosovë përfaqëson një nga boshllëqet më të ndjeshme sociale, ligjore dhe njerëzore në shtetin e ri të Kosovës. Bëhet fjalë për mijëra individë që kontribuojnë në ekonomi, arsim dhe jetë shoqërore, por që vazhdojnë të mbeten ligjërisht të padukshëm, pa status të qartë dhe pa siguri juridike.
Kjo situatë nuk është thjesht problem administrativ ,është çështje dinjiteti njerëzor dhe përgjegjësie shtetërore.
Një realitet i padrejtë dhe i trashëguar
Shqiptarët e Luginës janë detyruar të largohen nga vendlindja e tyre për shkak të diskriminimit sistematik, pasigurisë dhe mungesës së perspektivës. Kosova u bë strehë natyrore për ta, por për ironi, shumë prej tyre jetojnë sot pa dokumente bazë, pa shtetësi dhe pa akses të plotë në të drejta themelore.
Mungesa e dokumenteve nga Serbia, shpesh e pamundur për t’u siguruar për arsye politike dhe administrative, ka krijuar një rreth vicioz përjashtimi, duke i lënë këta qytetarë në një status të përhershëm pasigurie.
Zgjidhja është e mundur , mungon vullneti politik
Kosova ka hapësirë ligjore dhe morale për të vepruar. Propozimet konkrete të paraqitura nuk janë as ekstreme dhe as të pazbatueshme ,përkundrazi, ato janë në përputhje me praktikat evropiane dhe standardet e të drejtave të njeriut.
- Një ligj për natyralizim të përshpejtuar do të njihte realitetin faktik të këtyre individëve si banorë aktivë të Kosovës.
- Statusi i përkohshëm ligjor do të eliminonte menjëherë pasigurinë, duke garantuar të drejta minimale dhe dinjitoze.
- Lehtësimi i dokumentacionit do të ishte një akt pragmatik dhe human, duke pranuar prova alternative kur burokracia ndërkufitare dështon.
- Njohja institucionale dhe regjistrimi zyrtar do t’i integronte plotësisht në sistemin shtetëror.
- Krijimi i një njësie shtetërore të posaçme për Luginën e Preshevës do të siguronte fokus, koordinim dhe përgjegjësi të drejtpërdrejtë.
Një test për shtetin dhe shoqërinë
Kjo çështje është më shumë se një debat ligjor ,është një provë e pjekurisë institucionale të Kosovës. Një shtet që lë njerëz pa shtetësi brenda kufijve të tij, rrezikon të minojë vetë parimet mbi të cilat është ndërtuar: barazinë, drejtësinë dhe solidaritetin.
Në fund, askush nuk duhet të jetojë pa identitet ligjor në vendin ku punon, paguan taksa dhe rrit fëmijët. Dinjiteti nuk është privilegj. Është e drejtë themelore.
Është koha për veprim.
Sepse shtetësia nuk është thjesht një dokument , është njohje, siguri dhe përkatësi. Dhe askush nuk duhet të mbetet i padukshëm në shtëpinë e vet.