Nga: Nedion Marku ,Ekspert IT & Sigurie Kibernetike
Viti 2025 ka shënuar një kthesë vendimtare në mënyrën se si kombet, bizneset dhe qytetarët e zakonshëm po e kuptojnë dhe po e trajtojnë sigurinë kibernetike. Me rritjen eksponenciale të sulmeve, automatizimit të krimit dixhital dhe përdorimit të inteligjencës artificiale nga grupet kriminale, siguria kibernetike nuk është më një temë teknike, por një çështje e mbijetesës shtetërore, ekonomike dhe personale.
Zhvillimet më të fundit në botën kibernetike
• Sulmet e drejtuara nga AI janë rritur me mbi 300%, duke u bërë pothuajse të pamundur të dallohen pa mjete të avancuara mbrojtëse.
• Ransomware-as-a-Service është kthyer në treg të zi global, ku kushdo mund të blejë “paketa sulmesh”.
• Krimet ndaj bizneseve të vogla janë rritur, sepse ato konsiderohen target më i lehtë dhe me mbrojtje më të dobët.
• Deepfake dhe mashtrimet identitare janë sofistikuar aq shumë sa edhe profesionistët kanë vështirësi në identifikim.
Si të mbrohemi në 2025
1. Përdorimi i autentifikimit me dy faktorë (2FA) në çdo llogari.
2. Rritja e ndërgjegjësimit, sidomos kundër mashtrimeve me email, WhatsApp dhe rrjete sociale.
3. Backup i rregullt i pajisjeve dhe dokumenteve të rëndësishme.
4. Përdorimi i firewall-it dhe antivirusëve të licencuar, jo programe të shkarkuara pirat.
5. Kujdes me Wi-Fi publik, sepse është mjeti më i lehtë për përgjime.
Pse siguria kibernetike është prioritet kombëtar
Sulmet e fundit ndaj institucioneve dhe kompanive shqiptare kanë treguar se një vend i vogël mund të pësojë dëme të mëdha nëse nuk investon në siguri digjitale. Siguria kibernetike nuk është vetëm çështje teknologjie; është mbrojtje kombëtare, ekonomike dhe sociale.